Sala chwały
Magiczne kręgi
Runy
Rytuały
Dusza
Śmierć
Przekształcenia
Smoki astralne
Voodoo
Alchemia
Fazy księżyca
Le serpent rouge
Wtajemniczenie
Talizmany
Last chapter
Ponad Boskość
Od autora
Broń biała
Bajeczka

Tapety
Linki
GRY
Magic: The gathering
Wasze ogłoszenia
Zemsta
Medycyna
Wiersze
ASG
Film amatorski

Księga gości
Forum
Bramka SMS
Kontakt
Sklepik
Tutaj umieszczam materiały związane z medycyną. Jest to wiedza niezbędna na studiach :)





Podstawy kształcenia ruchowego i metody nauczania ruchu – ćw.

BHP
Podstawy
Ćwiczenia porządkowo-dyscyplinujące
Ćwiczenia kształtujące dla dzieci
Gry i zabawy ruchowe


Rysunki z ćwiczeniami

Biofizyka
Synapsa to miejsce komunikacji błony kończącej akson z błoną komórkową drugiej komórki — nerwowej lub np. mięśniowej. Impuls nerwowy zostaje przeniesiony z jednej komórki na drugą przy udziale substancji o charakterze neuroprzekaźnika (zwanego czasem neurohormonem) — mediatora synaptycznego (synapsy chemiczne) lub na drodze impulsu elektrycznego (synapsy elektryczne). Wyróżnia się synapsy nerwowo-nerwowe, nerwowo-mięśniowe i nerwowo-gruczołowe. (synapsy: elektryczne, chemiczne) Połączenia synaptyczne nerwowo-nerwowe — połączenie między dwiema komórkami nerwowymi; nerwowo-mięśniowe — połączenie między komórką nerwową i mięśniową; nerwowo-gruczołowe — połączenie między komórką nerwową i gruczołową; Transport bierny Dokomórkowy i odkomórkowy transport różnorakich substancji jest jedną z najważniejszych funkcji błon komórkowych. Jeśli transport danego składnika nie wymaga nakładu energii (odbywa się on na skutek np. z różnicy stężeń) to nazywany jest transportem biernym. Najmniej skomplikowanym przypadkiem transportu biernego jest dyfuzja prosta, opisywana równaniem Ficka. Wynika z niego, że wielkość strumienia dyfuzyjnego danej substancji jest proporcjonalna do różnicy stężeń tej substancji w poprzek błony. Kolejnym typem błonowego transportu biernego jest dyfuzja ułatwiona (nośnikowa). W tym przypadku cząsteczki transportowanej substancji przenikają przez błonę po utworzeniu kompleksu z nośnikiem. Rola nośnika polega na ogół na umożliwieniu przenikania danej cząsteczki przez błonę - klasycznym przykładem jest tu walinomycyna, która tworzy hydrofobową otoczkę wokół jonów potasu i umożliwia w ten sposób ich przechodzenie przez hydrofobowe wnętrze błony. Transport nośnikowy może być związany z ruchem kompleksów cząsteczka-nośnik w poprzek błony, ale możliwa jest także sytuacja w której nośnik wiąże substancję transportowaną po jednej stronie błony, zmienia konformację i następnie uwalnia przeniesione cząsteczki po drugiej stronie błony. Choć pojedyncze cząsteczki transportowane są dzięki nośnikowi szybciej niż bez niego, to jednak wielkość całkowitego strumienia jest ograniczona przez liczbę cząsteczek nośnika. Z tego powodu przy dużych różnicach stężeń strumień substancji przestaje zależeć od gradientu stężenia i utrzymuje się na stałym poziomie (ulega nasyceniu). Szczególnymi przypadkami transportu nośnikowego są symport i antyport. W przypadku symportu cząsteczki dwu różnych substancji są transportowane jednocześnie (przez ten sam nośnik) w tą samą stronę, w antyporcie każda z nich przenoszona jest w przeciwną stronę. Systemy antyportu nazywane są także mechanizmami wymiany. FPRIVATE "TYPE=PICT;ALT=Symport, antyport, dyfuzja Transport aktywny Transportem aktywnym nazywamy transport substancji wymagający nakładu energii. Zachodzi on zawsze z udziałem wyspecjalizowanych struktur błonowych (białek inegralnych) sprzęgających transport z procesem uwalniania energii. Źródłem energii bardzo często jest hydroliza ATP i dlatego białka biorące udział w tym procesie traktowane są jako enzymy posiadające własności ATPazy. W większości przypadków transport aktywny odbywa się wbrew różnicy stężeń danej substancji (w stronę większego stężenia) i w związku z tym mechanizmy tego transportu często nazywane są "pompami". Dobrze poznanym przykładem takiego mechanizmu jest pompa sodowo-potasowa. Jest ona jednocześnie przykładem transportu wymiennego (antyportu). Transportuje ona bowiem jony sodu z wnętrza komórki na zewnątrz, jednocześnie przenosząc jony potasu w kierunku odwrotnym. Na jedną rozłożoną przez tę pompę cząsteczkę ATP przypada transport trzech jonów sodu i dwóch jonów potasu. Działanie pompy sodowo-potasowej ma olbrzymie znaczenie dla utrzymania stałej różnicy stężeń tych jonów, zwłaszcza w komórkach pobudliwych. Jak wiadomo bowiem bierny transport jonów zachodzący zarówno podczas spoczynku komórki jak i w czasie trwania potencjału czynnościowego po pewnym czasie prowadziłby do wyrównania stężeń jonów sodu i potasu wewnątrz i na zewnątrz komórki. W przypadku pompy sodowo-potasowej występuje bezpośrednie sprzężenie transportu z procesem uwalniania energii (hydrolizą ATP) i dlatego nazywamy ten transport "aktywnym pierwotnym". Jeśli pomiędzy procesem uwalniania energii a transportem istnieją mechanizmy pośredniczące to transport taki nazywamy wtórnym. Przykładem transportu wtórnego jest proces resorpcji glukozy w jelitach. TRANSPORT AKTYWNY Cechy, które charakteryzują ten mechanizm: 1. obecność jonów magnezowych dla prawidłowego działania popmy; 2. hamujące działanie jonów wapniowych; 3. proproporcjonalność aktywności pompy do wewnątrzkomórkowego stężenia jonów sodowych i zewnątrzkomórkowego stężenia jonów potasowych; 4. asymetria polegająca na preferencji usuwania jonów sodowych z komórki w stosunku do pobierania jonów potasowych z obszaru zewnątrzkomórkowego; 5. wymóg istnienia ATP jako źródło energii; 6. zaburzenie lub całkowite zahamowanie działalności pompy przez: a) niedotlenienie spowodowane brakiem tlenu lub działaniem inhibitorów oddychania tkankowego; b) działanie wybiorczych inhibitorów popmpy jonowej (glokozydy nasercowe); c) spadek temperatury Biofizyka jest dziedziną naukowa z pogranicza fizyki i biologii, zajmująca się badaniem procesów fizycznych związanych z funkcjonowaniem określonych obiektów żywych: organizmów, organów, tkanek, komórek. Takich procesów i przemian jak: energetyczne, zjawiska elektryczne, mechanika ruchów. Bada struktury cząsteczkowe i procesy fizyczne w komórce. Biofizyka podejmuje również próby ustalenia uniwersalnych praw biologicznych niezależnych od konkretnej formy życia. Dziedzina ta w zakresie badania organicznych struktur cząsteczkowych zazębia się z biochemią i tu wyznaczenie ścisłej granicy między tymi dziedzinami staje się już trudne. Pierwsza zasada termodynamiki Zmiana energii wewnętrznej ciała, lub układu ciał jest równa sumie dostarczonego ciepła i pracy wykonanej nad ciałem /układem ciał. Druga zasada termodynamiki stwierdza, że w układzie zamkniętym istnieje addytywna funkcja stanu, zwana entropią , która jest rosnącą funkcją energii wewnętrznej oraz której zmiana w procesie adiabatycznym spełnia nierówność przy czym równość zachodzi wtedy i tylko wtedy, gdy proces jest odwracalny. Trzecia zasada termodynamiki (zasada Nernsta) może być sformułowana jako postulat: nie można za pomocą skończonej liczby kroków uzyskać temperatury zera bezwzględnego (zero kelwinów), jeżeli za punkt wyjścia obierzemy niezerową temperaturę bezwzględną.

Anatomia funkcjonalna

ZMYSŁY
Narzad wzroku ( organum vizus ) lezy w oczodole, W jego sklad w chodzi oko(okulus) które sklada się z galki ocznej, nerwu wzrokowego i urzadzenia dodatkowe do których naleza urzadzenia kierunkowe (m. galki ocznej) i urzadzenia ochronne(powieki, narzad lzowy, spojowka) Galka oczna(bulbus okuli) spoczywa w oczodole na ciele tluszczowym. Otoczona jest 3 warstwami zwenetrzna- blona włóknista, srodkowa- blona naczyniowa, wewnetrzna bl. Nerwowa. Przedni odc. Blony włóknistej stanowi rogowka (cornea) – nie posiada naczyn krwionośnych. Zbudowana z włókien sprężystych. Ma za zadanie przepuszczanie i zalamywanie prom. Świetlnych. twoardowka(sclera) stanowi nie przezroczysta czesc blony włóknistej . Pow. zew. Jest biala, jej przedni odc to bialko oka. Z tylu znajduje się otwór sitowy przez który uchodzi nerw wzrokowy. Naczynowka to położona pomiędzy siatkówką a twardówką gęsta trójwarstwowa sieć naczyń krwionośnych odżywiających i dotleniających fotoreceptory i ciało szkliste. Brunatna barwa naczyniówki poprawia własności optyczne oka.Naczyniówka łączy się z tęczówką.Ciało rzęskowe (korpus ciliare) jest cz. błony naczyniowej zawiera m. gładkie okrężne i promieniste m. rzęskowe wpływają na stopień wypukłości soczewki w procesie akomodacji (zdolność nastawienia obrazu na ostrość) Tęczówka (Iris) cz. Błony naczyniowej leżące pomiędzy rogówka a soczewką i dzieli przestrzeń między nimi na przestrzeń przednią i tylnią komory oka. Obie Komory połączone są przez źrenice (pupilla) źrenica to otwór znajdujący się po środku tęczówki a barwa tęczówki zależy od ilości melaniny Zadaniem barwnika jest nie wpuszczanie prom. świetlnych wnętrza gałki ocznej. Tęczówka posiada m. zwieracz źrenicy i m. rozwieracz źren. które powodują żę źren. zwęż. Się i rozsz. Reguluje dopływ światła do wnętrza oka i pełni rolę podobną do przesłony w oparcie fot. Siatkówka ( retinea) jej zew. pow. tworzy warstwa barwnikowa, przednia pow. to pow. ślepa, a pozostała cz. to cz. wzrokowa od strony naczyniówki leży światłoczuła warstwa kom. zmysłowych pręcików i czopków które są właściwymi receptorami świetlnymi Soczewka (lens) położona między tęczówka a ciałkiem szklistym z przodu spłaszczona z tyłu wypukła. Obie jej pow. schodzą na równiku soczewki, pkt. Środkowe to bieguny (tylny i przedni) a linia łącząca oba te bieguny to oś. Soczewki. Ciałko szkliste wypełnia całe wnętrze gałki ocznej oprócz soczewki odpowiada za utrzymywanie prawidłowego ciśnienia gałki ocznej. Powieki(palpebrae) chronią gałkę oka przed zanieczyszczeniami, mruganie odruchowe powoduje oczyszczanie i nawilżanie. Spojówka (tunika coniuktiwa) pokrywa wew. pow. powieki przednią cz. Twardówki do brzegu rogówki. jest narządem ochronnym i wydzielniczym. Oczyszcza rogówkę i pokrywa ją cienką warstwą płynu łzoweg, która chroni ją przed wysychaniem. Narząd łzowy składa się z gruczołu łzowego i dróg odprowadzającego. Gruczoł łzowy(glandura lakrimalis) jest w kąciku wew. oczodołu wydziela łzy które dostaja się do pkt. łzowych które są początkiem kanalików łzowych uchodzący do woreczka łzowego, który łaczy się przewodem nosowo łzowym uchodzącym do jamy nosowej. Narząd słuchu (organum akustikum) zwany inaczej statyczno – słuchowym lub przedsionkowo – ślimakowym. Ucho (Auris ) składa się z ucha zew. , srod. i wew. Małżowina uszna (auricula) to falda skurny w którym znajduje się wejście do przewodu słuchowego zew. Rusztowanie małżowiny usznej stanowi chrząstka spręzysta. Przewód słuchowy zew. jest zamkniety od strony przysrodkowej błona bębenkową która odgranicza ucho zew od środkowego. Skóra przewodu słuchowego zew. zawiera krótkie sztywne włosy, gruczoły łojowe woskowinowe. Błona bębenkowa (membrana tynpani) działa jak membrana mikrofonu przewodząc z dużą dokładnościa fale dźwiękowe o rożenej czestot. które w nią uderzają. Ucho srodkowe sklada się z jamy bębenkowej, trabki słuchowej Jamam bębenkowa- lezy przysrodkowo od przewodu słuchowego zewnętrznego i jest od niego oddzielona blona bębenkowa której przestrzen zawiera kosteczki słuchowe: mloteczek, kowadełko, strzemiączko. Trabka sluchowa odpowiedzialna jest za wyrównanie cisnienia powietrza w uchu. Wyslana jest z blona sluzowa, Sklada się z czesc kostnej, czesci chrzestnej Ucho wewnętrzne blednik(labiryntu) dzieli się na blednik kostny i bloniasty. Wewnątrz blednika kostnego znajduje się slimak, przedsionek, kanaly półkoliste i przewod słuchowy wewnętrzny. Slimak zawiera komorki zmysłowe sluchu. Przedsionek i kanal receptory zmysłu statycznego a przewod słuchowy wewetrzny jest kanalem dal obu nerwow zmysłowych i naczyn blednika. Wewnątrz slimaka znajduje się narzad Cortiego. Jest to transduktor bodźców akustycznych na impulsy nerwowe. W uchu wewnętrznym znajduja się komorki zmysłowe narzadu równowagi. Skóra (Curtis) sklada się z naskórka, skory właściwej i tkanki podskórnej. naskórek (epidermis) zbudowany jest z wielowarstwowego nabłonka płaskiego. Powieszchnia zewnetrzna to warstwa zrogowaciala która ma bruzdy skorne i grzebienie skory tworzące listewki skorne czyli linie papilarne. Melanina znajdująca się w naskórku nadaje barwę skórze i chroni przed działaniem promieniowania słonecznego. Skora wlasciwa- posiada liczne brodawki, które posiadaja liczne naczynia wlosowatei zakończenia nerwowe tworząc cialka dotykowe. Warstwa glebsza(siatkowata) skory właściwej zawiera wlokna sprężyste, naczynia krwionośne i zakończenia nerwowe, gruczoly wydzielnicze i cebulki wlosowe. Tkanka podskorna skalda się z tkanki lacznej luznej i podściółki tluszczowej. Podsciolka ma za zadanie amortyzowac nadmierny ucisk zewnętrzny. Czucie skorne – cialka koncowe nerwow odbieraja czucie – bodzce dotykowe ,bolowe, zimno, ucisk. Cialka dotykowe- sa 3 rodzaje receptorow: cialka Meissnera, łąkotki Merckla ,wolne zakończenia nerwowe. Ciałka blaszkowate (ciałka Paciniego) odp za uczucie ucisku. Cialka Ruffiniego odp za uczucie cipla i zimna . Bol przewodza nagie zakończenia nerwowe. Gruczolu lojowe- sa w skorze właściwej wydzielany przez nie loj zawiera kw tluszczowe i związki woskowe. Chroni on przed przenikaniem wody, parowaniem, nadaje wlosom elastyczność, mikkosc. Gruczoly potowe.- gruczoły ekrynowe, uchodzące bezpośrednio na powierzchnię skóry, rozmieszczone są wszędzie prawie równomiernie (jest ich trochę więcej na dłoniach i podeszwach stóp). gruczoły apokrynowe, uchodzące do mieszków włosowych, występują jedynie pod pachami, w okolicach narządów płciowych i odbytu. Uaktywniają się one w czasie dojrzewania płciowego. Pot-sklada się w 98 % z wody, zawiera chlorek sodowy i produkty przemiany białkowej. Pelni funkcje termoregulacyjna i wydzielnicza. Paznokcie- Zbudowany jest z tzw. blaszki grzbietowej i blaszki podeszwowej. Paznokieć pełni funkcje ochronne i obronne.Wlosy- wytwor warstwy rozrodczej naskórka. Sklada się z korzenia i lodygi wlosa Rozróżnia się cztery rodzaje czucia: 1) czucie powierzchniowe (eksteroceptywne), odbierane przez receptory skórne (np. czucie dotyku, bólu, temperatury, smaku), 2) czucie teleceptywne, np. widzenie, słyszenie, 3) czucie głębokie (proprioceptywne), odbierane przez proprioreceptory, odpowiedzialne za wystąpienie odruchów głębokich, czyli ścięgnistych, znajdujące się w mięśniach, ścięgnach, powierzchnia stawowych i błędniku (czucie równowagi), 4) czucie trzewne (interoceptywne), odbierane przez interoreceptory w narządach wewnętrznych i ścianach naczyń krwionośnych.
UKŁAD MOCZOWO-PŁCIOWY
Mocz ostateczny - mocz powstający z moczu pierwotnego w wyniku zagęszczenia, zwrotnej resorpcji i sekrecji w kanalikach nerkowych. Ma on o wiele mniejszą objętość i większe stężenie substancji niż mocz pierwotny. Zawiera m.in. wodę, produkty przemiany materii, mocznik. Gromadzi się on w miedniczkach nerkowych, skąd moczowodami spływa do pęcherza moczowego. Mocz ostateczny jest około 200 razy gęstszy od moczu pierwotnego.

Cewka moczowa męska ma długość od 15 do 20 cm. Poza funkcją wyprowadzania moczu pełni również funkcję wyprowadzania nasienia. Dzielimy ją na: Część śródścienną - biegnącą w ścianie pęcherza moczowego Część sterczową - przebiegającą przez gruczoł krokowy Część błoniastą - przebijającą przeponę moczowo-płciową Część gąbczastą - biegnącą luźno w kroczu pod spojeniem łonowym

Cewka moczowa żeńska jest znacznie krótsza od męskiej (długość od 3 do 5 cm). Dzielimy ją na: Część śródścienną, biegnącą w ścianie pęcherza moczowego Część miedniczną Część przeponową Część podprzeponową Biegnie ona równolegle do pochwy, do przodu od niej. Znacznie mniejsza długość cewki moczowej żeńskiej stwarza dogodniejsze warunki rozwoju infekcji wstępującej dróg moczowych w porównaniu z cewką męską.

Męski układ płciowy Narządy płciowe męskie wewnętrzne: jądro najądrze nasieniowód cewka moczowa męska gruczoły pęcherzykowo-nasienne przewód wytryskowy gruczoł krokowy gruczoły opuszkowo-cewkowe Narządy płciowe męskie zewnętrzne: moszna prącie

Wewnętrzne narządy płciowe żeńskie: jajowody oviductus) to przewód o długości ok. 10-12 cm, który biegnie od rogu macicy, dochodząc do jajnika jajniki (ovaria) służą podwójnemu celowi – wytwarzaniu komórek jajowych oraz wydzielaniu żeńskich hormonów płciowychmacica (uterus) dno, trzon i szyjka macicy. Jest silnie umięśniona i rozciągliwa, w jej błonie następuje zagnieżdżanie i rozwój zarodka. Macica stanowi ochronę dla zarodka i pośredniczy w przekazywaniu substancji odżywczych i oddechowych. Jej skurcze są głównym czynnikiem wydalającym płód z organizmu matki. pochwa (vagina) silnie rozciągliwy i elastyczny przewód, stanowiący połączenie między macicą, a przedsionkiem pochwy. Jest końcowym odcinkiem dróg rodnych u kobiet.

Zewnętrzne narządy płciowe żeńskie (srom - łac. pudendum): wzgórek łonowy dawniej wzgórek Wenery (mons pubis) wargi sromowe większe (labia majora pubendis) wargi sromowe mniejsze (labia minora pubendis) przedsionek pochwy (vestibulum vaginae) i błona dziewicza (hymen) ujście pochwy łechtaczka (clitoris) wędzidełko łechtaczki (frenulum clitoridis) napletek łechtaczki (preputium clitoridis) gruczoły przedsionkowe większe, gruczoły Bartholina (glandulae Bartholini, glandulae vestibularis majoris) gruczoły przedsionkowe mniejsze (glandulae vestibularis minoris) gruczoły przycewkowe (glandulae paraurethralie) ujście zewnętrzne cewki moczowej (ostium externum urethrae) opuszki przedsionka (bulbi vestibuli) spoidło przednie warg sromowych (commisura labiorum pudendis anterior) spoidło tylne warg sromowych (commisura labiorum pudendis posterior) wędzidełko warg sromowych (frenulum labiorum pudendis)

Nerka jest parzystym narządem leżącym w jamie brzusznej w przestrzeni zaotrzewnowej.U człowieka nerki znajdują się po obu stronach kręgosłupa, za żołądkiem i pod wątrobą. Do wnęki nerki dochodzą dwa duże naczynia krwionośne: tętnica i żyła nerkowa oraz dodatkowo naczynia limfatyczne. Ponadto z wnęki każdej nerki prowadzi też pojedynczy moczowód. Do górnej powierzchni nerek przylegają nadnercza (gruczoły wydzielania wewnętrznego). Nerkę otacza torebka włóknista oraz torebka tłuszczowa. Podstawową jednostką strukturalną nerki jest nefron. Nefron z kolei składa się z dwóch podjednostek strukturalnych, tj. cewek oraz kłębuszka nerkowego.


UKŁAD ODDECHOWY
Na końcu drzewa oskrzelowego znajduje się 300 milionów pęcherzyków płucnych, tworzących ponad 100-metrową powierzchnię, gdzie zachodzi wymiana dostarczonego z powietrzem tlenu z powstałym w tkankach dwutlenkiem wegla przyniesionym do płuc z krwią. Oddychanie zewnętrzne, przedtkankowe - wentylacja - zachodzi bezwiednie za pomocą mięśni oddechowych sterowanych z ośrodkowego układu nerwowego. W spoczynku - pobranie w czasie wdechu 500 ml powietrza zapewnia skuteczną wentylację i dobre utlenowanie krwi. W czasie wysiłku - zapotrzebowanie na tlen raptownie wzrasta. Płuca mają ogromną rezerwę i mogą pomieścić kilkakrotnie więcej wdychanego powietrza. Oddychanie jest jednym z najważniejszych przejawów życia i polega na pobieraniu przez żywą istotę tlenu z atmosfery i oddawaniu do niej dwutlenku węgla, Tlen, zawarty w powietrzu, jest niezbędny do uzyskiwania przez niemal każdy żywy organizm życiowej energii. Kręgowce, szczególnie zaś ssaki, w tym człowiek, ze względu na swą skomplikowaną wielonarządową budowę muszą mieć osobny system - układ oddechowy - zapewniający sprawne dostarczanie tlenu do tkanek i oddawanie stamtąd do atmosfery dwutlenku węgla (jest to "oddychanie zewnętrzne", w odróżnieniu od "wewnętrznego", które ma miejsce w tkankach). Narządy układu oddechowego:
Układ oddechowy składa się z wielu narządów, różniących się budową, a także przydzielonymi "cząstkowymi" zadaniami. Z grubsza dzieli się on na dwa "odcinki": górny i dolny. Do górnego zalicza się jamę nosową i gardło, do dolnego - krtań, tchawicę, prawe i lewe oskrzele główne oraz drzewiasto rozgałęziony system wewnątrzpłucnych dróg oddechowych utworzony przez kolejne "generacje" małych oskrzeli i oskrzelików, kończący się pęcherzykami płucnymi, w których odbywa się wymiana gazowa. Jama nosowa: oczyszczanie, ogrzewanie i nawilżanie powietrza Fizjologicznie powietrze pobierane jest przez nozdrza (oddychanie przez usta jest niefizjologiczne, a jama ustna nie jest fizjologiczną częścią układu oddechowego) i dostaje się do oddzielonych przegrodą przewodów jamy nosowej, które wraz ze znajdującymi się w nich czterema parami zwisających małżowin oraz z układem powietrznych komór kości twarzoczaszki, zwanych zatokami przynosowymi, stanowią przestrzeń, gdzie podlega wstępnemu oczyszczeniu, nawilgoceniu i ogrzaniu. Powierzchnia jamy nosowej wyścielona jest błoną śluzową, której główna część tworzy okolicę oddechową. W tej dobrze ukrwionej błonie znajdują się liczne gruczoły wydzielające śluz i płyn surowiczy, tworzące na jej powierzchni dodatkową warstwę, na której osadzają się zanieczyszczenia wdychanego powietrza. Niewielka część błony śluzowej jamy nosowej tworzy tzw. okolicę węchową, zaopatrzoną w wyspecjalizowany nabłonek węchowy oraz gruczoły węchowe. Dzięki nim człowiek ma powonienie, a więc potrafi odróżniać zapachy. Gardło: skrzyżowanie drogi oddechowej z drogą pokarmową Jama nosowa poprzez tylne nozdrza łączy się z gardłem, kilkunastocentymetrowym nieparzystym narządem, stanowiącym przede wszystkim część układu pokarmowego. W gardle następuje skrzyżowanie drogi oddechowej z drogą pokarmową. Istnieją jednak specjalne struktury anatomiczne i mechanizmy, które zabezpieczają prawidłowe (bezkolizyjne) funkcjonowanie obu dróg. Dzięki nim rzadko w warunkach pełnego zdrowia zdarza się, by fragmenty pożywienia trafiły do niżej położonych odcinków dróg oddechowych: krtani i tchawicy. Ochrona dróg oddechowych przed zachłyśnięciem jest szczególnie ważna wtedy, gdy człowiek śpi i nie sprawuje świadomie kontroli nad swoim ciałem. Nieprawidłowości w budowie i funkcji górnej części gardła, a także podniebienia, które oddziela jamę ustną od nosa, powodują chrapanie w czasie snu, a niekiedy są przyczyną przejściowego zamykania drogi oddechowej i niebezpiecznych dla zdrowia bezdechów. Częściej zdarza się zjawisko aerofagii, czyli połykania powietrza, powodujące przykre objawy ze strony przewodu pokarmowego. Gardło jest bardzo dobrze umięśnione, posiada warstwę okrężną i podłużną mięśni, które tworzą zwieracze i dźwigacze gardła. Ich zadaniem jest przede wszystkim połykanie przyjętych pokarmów. Dzięki mięśniom gardła dochodzi w czasie aktu połykania do zamknięcia dróg oddechowych. W gardle znajdują się liczne skupiska tkanki limfatycznej - migdałki, tworzące limfatyczny pierścień gardłowy Waldeyera. Są one bardzo ważnym składnikiem układu odpornościowego. Do gardła uchodzi przewód trąbkowy zapewniający przewietrzanie ucha środkowego, gdzie ma ono swój początek. Przód gardła stanowi jego część krtaniową. Bardzo ważnym elementem fizjologicznie z nim związanym jest nagłośnia, ruchoma chrząstka, która anatomicznie właściwie zalicza się do kolejnego odcinka dróg oddechowych - krtani. Nagłośnia w czasie połykania pokarmów zamyka wejście do krtani. Gardło jest wyścielone błoną śluzowa. W jego części nosowej - błona ma taką samą budowę jak jama nosowa, w pozostałych częściach śluzówka ma budowę odmienną, charakterystyczną dla górnego odcinka przewodu pokarmowego. Krtań - chrzęstny instrument Wdychane powietrze z gardła przedostaje się do krtani - długiego na 4-6 cm przewodu zbudowanego z kilku rodzajów chrząstek, z których najważniejsza jest chrząstka tarczowata. Chrząstki tworzą szkielet krtani, który stanowi podporę dla aparatu głosowego. Chrząstki krtani są między sobą połączone stawami lub zrostami więzadłowymi (więzadłami). Cały system połączeń międzychrząstkowych sprawia, że krtań jest narządem zwartym i mocnym, ale posiadającym także określoną ruchomość potrzebną do kształtowania barwy i brzmienia głosu. Ważną rolę w czynności krtani odgrywają mięśnie, mające charakter zwieraczy i rozwieraczy oraz napinaczy warg głosowych. Wnętrze krtani złożone jest z trzech jam - górnej, pośredniej i dolnej. Górna łączy się z gardłem, pośrednia - jest miejscem powstawania głosu; tam bowiem znajdują się wargi głosowe, lewa i prawa, tworzące tzw głośnię. Ostry brzeg błony śluzowej warg głosowych tworzy fałdy głosowe, zwane inaczej strunami głosowymi. Pomiędzy nimi znajduje się szpara głośni, długości ok. 23 mm u mężczyzn i 18 mm u kobiet. Szpara głośni w fizjologicznych warunkach nigdy nie jest zamknięta - powietrze zawsze może swobodnie przejść do dalszej części dróg oddechowych - tchawicy. Powierzchnia wewnętrzna krtani jest wyścielona błoną śluzową o budowie typowej dla dróg oddechowych, a więc składającą się z nabłonka wielorzędowego z obecnością będących w ciągłym ruchu mikrokosmków, zawierającą liczne gruczoły produkujące śluz i płyn surowiczy, chroniące krtań przed wysychaniem i zanieczyszczeniami z wdychanego powietrza. Tchawica: pierścieniowata rurka Krtań bezpośrednio łączy się z tchawicą, kilkunastocentymetrową cewką (rurką), nieco spłaszczoną w wymiarze przednio-tylnym. Jej wymiar poprzeczny wynosi 15-20 mm. Zbudowana jest z ok. 20 okrężnych, podkowiastych chrząstek, ułożonych jedna nad drugą, tkwiących w mocnej łącznotkankowej błonie włóknistej. Z tyłu ściana tchawicy jest mniej zwarta i ma charakter błoniasty. W ścianie tchawicy znajdują się pasma okrężnych włókien mięśniowych mających wpływ na stan napięcia ściany. Od środka tchawica wyścielona jest typową dla układu tkanką śluzową z nabłonkiem wielorzędowym migawkowym, którego migawki poruszają się w kierunku krtani oraz z licznymi gruczołami produkującymi śluz i płyn surowiczy, które, tak jak w jamie nosowej i krtani, tworzą najbardziej wewnętrzną warstwę pochłaniającą zanieczyszczenia i nawilżającą napływające w czasie wdechu powietrze. Migawki poruszają się z szybkością 3-10 razy na sekundę. Wytwarzany śluz przesuwa się z dużą szybkością. Mechanizm migawkowy jest bardzo wydajny. Dzięki niemu powietrze w tchawicy (i dalej - w oskrzelach) bardzo intensywnie oczyszcza się. Tchawica w dolnym swym końcu dzieli się na dwa duże oskrzela - prawe i lewe. W miejscu rozdwojenia od wewnątrz znajduje się charakterystyczna ostroga, wklęsła listwa, wzmacniająca zarówno tchawicę, jak i oskrzela główne. Kąt rozdwojenia tchawicy jest różny i waha się od 50 do 100 stopni. Oskrzela główne mają identyczną budowę ściany, jak tchawica, tj. posiadają podkowiaste chrząstki "zanurzone" w zwartej tkance włóknistej; są tylko od niej węższe. Posiadają także okrężne włókna mięśniowe. Ciekawe, że prawe oskrzele ma większą średnicę od lewego, za to lewe jest od prawego dłuższe. Oskrzela główne stanowią ostatni zewnatrzpłucny odcinek dróg oddechowych. Płuca: groniaste worki powietrza Płuca są parzystym narządem, w którym zachodzi wymiana gazowa. Proces ten ma miejsce nie w każdej części płuc. Wyróżnia się w nich bowiem tzw. składnik oskrzelowy, służący do przewodzenia powietrza, oraz składnik pęcherzykowy, w którym ma miejsce ostatnia faza oddychania zewnętrznego (przedtkankowego), czyli wymiana gazowa. Płuca wypełniają całą klatkę piersiową, oprócz jej centralnej części - śródpiersia, w którym znajduje się serce, duże naczynia krwionośne, tchawica, przełyk, tarczyca. Otoczone są opłucną , podwójną (dwublaszkową) błoną surowiczą z przestrzenią opłucnową wewnątrz, oddzielającą płuca od klatki piersiowej. W jamie opłucnowej znajduje się niewielka ilość płynu surowiczego. Płuca z wyglądu przypominają zaokrągloną u góry piramidę, której podstawa oparta jest na przeponie, a zaokrąglony szczyt sięga do pierwszego żebra i obojczyka. Od strony śródpiersia oba płuca maja wgłębienie na ok. 2 cm. Jest to tzw. wnęka płuca, tj. miejsce wypełnione przez tzw. korzeń płuca, na który składają się: oskrzela, naczynia krwionośne, limfatyczne i nerwy. W płucach oskrzela tworzą drzewiasto rozgałęziający się system. Na ogół dzielą się one tak jak tchawica - dychotomicznie. Dopiero w najmniejszych oskrzelach ich kolejny podział może być trójdzielny. Oskrzela główne dzielą się na płatowe, te zaś na segmentalne, subsegmentalne i dalsze. Każde kolejne oskrzele ma coraz mniejszą średnicę. Budowa ich ściany jest dość podobna do budowy tchawicy i dużych płatowych oskrzeli; chrząstki nie tworzą podkowiastych pierścieni, lecz są zwykłymi nieregularnymi płytkami. Bardzo ważną rolę zaczyna tu odgrywać warstwa mięśniowa. Napięcie mięśni, regulowane przez autonomiczny układ nerwowy, w zasadniczym stopniu decyduje o średnicy światła oskrzela. Najmniejsze oskrzela posiadające jeszcze chrząstkę mają średnice 1-1,5 mm. Od nich odchodzą oskrzeliki - już bez chrząstek, a po kolejnych 5 podziałach pojawiają się oskrzeliki oddechowe, w których ścianie znajdują się pęcherzyki płucne. Po kilkukrotnym podziale tych oskrzelików pojawiają się przewody pęcherzykowe prowadzące wprost do pęcherzyków płucnych. Układ końcowych odcinków dróg oddechowych ma charakter groniasty. Grono stanowi podstawową jednostkę anatomiczną i fizjologiczną płuca. Większa liczba gron tworzy zrazik, zraziki tworzą segmenty, te zaś - płaty. Lewe płuco jest dwupłatowe (posiada górny i dolny płat), prawe - trzypłatowe (posiada górny, środkowy i dolny płat). Wnętrze dróg oddechowych wyścielone jest błoną śluzową z licznymi gruczołami produkującymi śluz, tworzący cienką warstwę ochronną. Pęcherzyki maja kształt kulisty, czasem - w wyniku ucisku sąsiadów - półkulisty lub wielościenny. Ich średnica wynosi 150-250 mikrometrów. Utworzone są z komórek nabłonkowych (pneumocytów) otoczonych cienkim zrębem łącznotkankowym, w którym znajduje się sieć naczyń włosowatych. Ściana pęcherzyka płucnego wraz ze ścianą naczynia włosowatego tworzą tzw. barierę włośniczkowo-pęcherzykową, przez którą tlen dyfunduje do krwi, podczas gdy z krwi do światła pęcherzyków przedostaje się dwutlenek węgla. Liczba pęcherzyków płucnych jest ogromna, bo wynosi ok. 300 milionów. Tworzą one aż 100 m2 powierzchni oddechowej. Płuca, ze względu na swoją funkcję, są w szczególny sposób unaczynione. Dociera do nich krew tętnicza, ale pozbawiona tlenu, pompowana przez prawą komorę serca. Do płuc dociera w ciągu jednej minuty tyle samo krwi, ile dochodzi do wszystkich pozostałych narzadów krwi tłoczonej przez lewą komorę. Jest to możliwe tylko dlatego, że naczynia tętnicze płuc mają słabo rozwiniętą warstwę mięśniową i są bardzo podatne na rozciąganie. Mają ogromną pojemność. Układ oddechowy posiada unerwienie wegetatywne: współczulne i przywspółczulne. To unerwienie reguluje stan napięcia mięśni wchodzących w skład ściany dróg oddechowych oraz wydzielanie śluzu przez gruczoły. Układ współczulny, adrenergiczny, poszerza światło oskrzeli i zmniejsza produkcje śluzu, zaś układ parasympatyczny odwrotnie: zwęża światło oskrzeli i nasila aktywność gruczołów śluzowych.


UKŁAD NERWOWY
Zadaniem układu nerwowego jest nadzorowanie czynności narządów wewnętrznych żywego organizmu oraz umożliwianie mu kontaktów ze światem zewnętrznym. Układ nerwowy dzieli się na część ośrodkową (mózgowie i rdzeń kręgowy) oraz część obwodową - układ nerwów i zakończeń nerwowych. Mózgowie jest zróżnicowaną strukturą: w jej skład wchodzi mózg, móżdzek, międzymózgowie, śródmózgowie, most i rdzeń przedłużony. Każda z wymienionych części mózgowia ma do wypełnienia określone funkcje, wykazując samodzielność i niezależność wynikającą z filogenetycznej przeszłości. Jest jednak zachowana w strukturze mózgowia hierarchia zarówno anatomiczna jak i czynnościowa, ponieważ jego najważniejszą częścią, stanowiącą najwyższą instancję, jest mózg. W korze mózgowej analizowane są i przetwarzane bodźce pochodzące z narządów zmysłów, narządów wewnętrznych i układów podkorowych. Kora jest siedliskiem inteligencji, pamięci i osobowości. Nerwy tworzące obwodowy układ nerwowy przewodzą pobudzenia od narządów do ośrodkowego układu nerwowego i z powrotem, na drodze prostych i skomplikowanych odruchów nerwowych, na ogół z udziałem rozmaitych struktur centralnego układu nerwowego. Nerwy są wypustkami komórek nerwowych. Stykaja się z narządami docelowymi za pomocą synaptycznych struktur przekaźnikowych z udziałem wydzielanych przekaźników chemicznych. Sterowaniem pracą narządów wewnętrznych zajmuje się autonomiczny układ nerwowy. Składa się on z części współczulnej i przywspółczulnej. Są one w ciągłym "starciu", wzajemnym "kontrowaniu". Dzięki temu zachowana jest homeostaza narządowa, która zapewnia optymalną czynność określonego narządu wewnętrznego w danym momencie przy danym zapotrzebowaniu organizmu na jego pracę.
Układ nerwowy-jest to zespó ośrodków dróg nerwowych mających zdolność przyjmowania informacji i wykorzystania ich do sterowania zachowaniem się i czynnościami organizmu. Układ nerwowy pobiera bodźce działające na organizm, przekształca je na impulsy nerwowe, przesyła pobudzenie nerwowe- impulsy nerwowe do całego ciała. Komórka nerwowa-neuron przewodzi impulsy dośrodkowo, nazywamy to częścią aferentną inaczej informacyjną. Neurony przewodzące impulsy odśrodkowo tworzą drogi eferentne. Część somatyczna- impulsy przewodzone do mięśni poprzecznie prążkowanych. Część autonomiczna- impulsy przewodzone do mięśni gładkich. Układ nerwowy ośrodkowy: MÓZGOWIE: przodomózgowie-kresomózgowie ,śródmózgowie-międzymózgowie ,tyłomózgowie-rdzeniomózgowie i móżdżek. RDZEŃ KRĘGOWY. Mózgowie dzielimy na mózg, pień mózgu, móżdżek. Mózg składa sie z istoty szarej i białej półkul mózgowych. Tkanka nerwowa- textus nerwosus składa sie z neuronów i komórek tkanki glejowej. Komórka nerwowa i neuroglejowa rozwijają się w ektodermy. W zależności od ilości wypustek komórki nerwowe dzielimy na jedno,dwu i wielobiegunowe. Błona komórkowa przekazująca impuls to błona presynaptyczna a odbierająca postsynaptyczna. Mediatory: acetyloholina, adrenalina, noradrenalina, senatonina. Receptory-(odbierają bodźce i przetwarzają na impulsy nerwowe) dzielimy na: 1.Ze względu na budowę: -wolne zakończenia nerwowe które występują w tkance nabłonkowej. -otorbione zakończenia nerwowe które znajdują się w warstwach głębszych skóry i mięśniach. Zakończenia nerwowe w układzie ruchu występują w 4 postaciach: wrzeciona mięśniowe, ciałka goldiego, ciała paciniego, nieosłonięte zakończenia neuronowe. 2.W zależności od położenia: -eksternoreceptory, proprioreceptory, interoreceptory, telereceptory, hemoreceptory, baroreceptory, termoreceptory, fotoreceptory, mechanoreceptory. Efektory-przyjmują odpowiedzi układu nerwowego, posiadają zdolność ich wykonywania. Efektory przyjmujące polecenia w postaci impulsów: mięśnie szkieletowe, m.sercowy, m.gładkie, gruczoły. Łuk odruchowy-droga jaką przebywa impuls nerwowy z obwodu z powrotem do obwodu. 3 części łuku odruchowego: 1.dośrodkowa- złopżona z receptora który wyzwala impulsy nerwowe w neuronie aferentnym, impuls przenoszony jest do ośrodkowego ukł. nerwowego 2. ośrodkowa- znajduje się w substancji szarej 3. odśrodkowa- którą tworzy komórka aferentna przewodząca impulsy do efektora (mięśnia) Łuk odruchowy prosty- jest 1 synapsa której neuron przekazuje pobudzenie bezposrednio na neuron ruchowy. Łuk odruchowy złożony- od 2 synaps w górę, odruch polisynaptyczny. Biegnie od mózgowia do kory mózgowej. Odruchy warunkowe- wykształcają sie w korze mózgowej, są reakcjamim wyuczonymi a ich liczba jest nieograniczona. Komórki glejowe- nie przewodzą impulsów nerwowych lecz pełnią funkcję odżywczą i izolacyjną. Komórki glejowe: ostrocyty, komórki mikrogleju, oligodendrocyty. OŚRODKOWY UKŁAD NERWOWY: Rdzeń kręgowy: część szyjna,piersiowa, lędźwiowa, krzyżowa, guziczna. W odcinku szyjnym mamy 8 segmentów rdzenia, w piersiowym 12, w lędźwiowym i krzyżowym po 5 a w guzicznym 1. Na przekroju rdzenia mamy dwie części: Istota szara- substancja grisea, ciągnie sie przez długość rdzenia w postaci kolumny w której wyróżnić można parzyste słupy przednie, tylne i boczne. Istota biała- substancja alba, szczelnie obejmuje istotę szarą rdzenia tylko między słupem tylnym i bocznym istoty przenikają się, ze sobą tworzą twór siatkowy najlepiej wykształcony w części szyjnej rdzenia. Istota biała tworzy układ przewodzacy rdzenia. Drogi rdzenia kręgowego: drogi własne- utworzone przez neuryty. Pośredniczą w przekazywaniu impulsów informacyjnych docierających z obwodu na obwodowe neurony ruchowe. drogi rdzeniowo-mózgowe - pośredniczą w przekazaniu impulsów nerwowych z receptorów mózgowia, drogi czuciowe. 3 zasadnicze grupy: -drogi wstępujące sznura tylnego, rdzeniowo wzgórzowe, rdzeniowo móżdżkowe. Rdzeń przedłużony- czynności ssania, żucia, połykania, kichania, kaszel, wydech i wdech, wymioty, mruganie, pocenie. Drogi rdzenia kręgowego: piramidowe (kieruje wykonywaniem ruchów świadomych, dowolnych), pozapiramidowe (odwrotnie). Nerwy czaszkowe: 1.węchowy(olfaktorius) r:czuciowy, wnika do jamy czaszki przez otwory w blaszce kości sitowej i wchodzi do opuski węchowej, komórki macieżycte na zewnątrz mózgowia. 2.wzrokowy(optikus) r:czuciowy. Przez kanał wzrokowy wchodzi do jamy czaszki. Komórki macieżyste na zewnątrz mózgowia. 3.okoruchowy(okulomotorius) r:ruchowy. Wchodzi do oczodołu przez szczeline oczodołową górną i unerwia mięsień skośny oka. 4.bloczkowy(trohlearis) R:ruchowy - tak jak nerw 3 [nerwy 3 i 4 są rozmieszczone w śródmózgowiu, moście i rdzeniu przedłużonym] 5.trójdzielny(trigeninus) r:czuciowo-ruchowy a)nerw oczny(ophtalnikus) R:czuciowy unerwia oponę twardą, błonę śluzową i grzbiet nosa oraz okolicę oczodołową. b) szczękowy(maxillaris) r:czuciowy unerwia oponę twardą, jamę nosową, podniebienie miękkie oraz skórę twarzy. c)żuchwowy(mandibularis) R:mieszany włókna unerwiają oponę twardą, błonę śluzową policzka, zęby i dziąsła. 6.odwodzący(abducens) pochodzi z mostka R: ruchowy unerwia mięsień prosty oka boczny. 7.twarzowy(facialis) R:mieszany włókna ruchowe są dla mięśni wyrazowych twarzy i części mięśni nadgarstkowych. Włókna czuciowe są w uchu zewnętrznym i środkowym. Włókna przywspółczulne unerwiają gruczoły łzowe. 8.przedsionkowo-ślimakowy(westibulo cohlearis) R: czuciowy prowadzi wrazenia słuchowe i równowagi. Składa się z części ślimakowej i części przedsionka. 9.językowo-gardłowy(glosso pharygeus) R:informacyjno(błona śluzowa gardła)-ruchowo(mięśnie gardła i podniebienia miękkiego)-przywspółczulny(ścianka przyuszna, reguluje wydzielanie śliny) 10.błędny(vagus) r:czuciowo-przywspółczulny rozpoczyna się na rdzeniu przedłużonym. Włókna czuciowe: narzady głowy, szyi, klatki, jamy brzusznej, krtań mięśnie gardła, tchawica, przełyk, serce. Włókna ruchowe: podniebienie miękkie, gardło, krtań. 11.dodatkowy(akcesorius) R:ruchowy część czaszkowa i rdzeniowa. Unerwia mięsień czworoboczny i mostkowo-sutokow-oboj. 12.podjęzykowy(hypoglossus) R:ruchowy unerwia mięśnie języka.
Układ nerwowy autonomiczny
Układ nerwowy autonomiczny (bez udziału świadomości) kontroluje czynności narządów wewnętrznych. Składa się z dwóch przeciwstawnych części: współczulnej i przywspółczulnej. Ma swoje centra i część obwodową. Część centralna układu autonomicznego jest ściśle związana z ośrodkowym układem nerwowym, bowiem mieści się przede wszystkim w podwzgórzu. Część obwodowa jest wyraźnie wyodrębniona. Znacząca część włókien przywspółczulnych biegnie w nerwie błędnym, w znacznie mniejszym zakresie włókna przywspółczulne wchodzą w skład innych nerwów czaszkowych (III, VII, IX i XI). Ośrodki przywspółczulne są też w odcinku krzyżowym kręgosłupa. Nerwy przywspółczulne tworzą tuż przed docelowymi narządami zwoje, z których wychodzą nerwy bezpośrednio już zaopatrujące narządy. Przekaźnikiem chemicznym synaps w układzie przywspółczulnym jest acetylocholina. Układ obwodowy współczulny jest związany z piersiową i lędźwiową częścią rdzenia kręgowego; stamtąd pochodzą włókna nerwowe, zdążające do zwojów współczulnych, tworzących łańcuch po obu stronach kręgosłupa oraz do zwojów brzusznych. Interesujące jest, że we współczulnym układzie nerwowym przekaźnikami chemicznymi są zarówno acetylocholina, jak i noradrenalina. Acetylocholina mediuje przewodzenie w zwojach, noradrenalina bezpośrednio wpływa na narządy. Większość narządów wewnętrznych jest unerwiona zarówno przez nerwy współczulne, jak i przywspółczulne. Działanie układu autonomicznego bazuje na odruchach. Włókna dośrodkowe przewodzą bodźce bólowe oraz pobudzenie z mechanoreceptorów i chemorecepotorów, włókna odśrodkowe sterują czynnością mięśni gładkich, czynnością serca i gruczołów. Szczególną pozycję w układzie wegetatywnym ma rdzeń nadnerczy. Jest zaopatrywany w nerwy przedzwojowe. Sam jest narządem współczulnym, którego komórki odpowiadają komórkom zwojowym. Wytwarza on mediatory - adrenalinę i noradrenalinę, nie wydzielanych do przestrzeni synaptycznej, lecz do krwi. Układ wegetatywny wykazuje bardzo charakterystyczną zmienność aktywności dobowej. W okresie czuwania, w ciągu dnia, dominuje jego część współczulna - z apogeum w godzinach popołudniowych, W nocy kontrolę nad pracą narządów przejmuje układ przywspółczulny - z apogeum w godzinach śródnocnych i nadrannych. Dwie przeciwstawne części układu wegetatywnego są w ciągłym "starciu", wzajemnym kontrowaniu się. Polem działania jest określony narząd. Dzięki temu zachowana jest homeostaza czynnościowa tego narządu, która zapewnia jego optymalną funkcję w danym momencie przy danym na nią zapotrzebowaniu. Układ autonomiczny jest niezależny od kory, co jednak nie oznacza, że kora nie ma zupełnie wpływu na jego czynność. Ma, ale nie jest to wpływ uświadomiony - choć zdarzają się ludzie, którzy w wyniku ćwiczeń, a także medytacji, potrafią świadomie wpływać na niektóre czynności narządów wewnętrznych, np. na czynność serca.


Antropologia
PUNKTY ANTROPOMETRYCZNE:
Glabella (g)- najbardziej wysunięty punkt na kości czołowej położony między łukami brwiowymi
w linii pośrodkowej przedniej.
Vertex (v)- szczyt głowy
Opistocranion (op)- najbardziej wysunięty ku tyłowi punkt głowy (tył kości potylicznej)
Eurion (eu)- punkt na mózgoczaszce leżący najbardziej bocznie do płaszczyzny pośrodkowej
na kości ciemieniowej (tuz za uchem)
Zyglon (zy)- wysunięty punkt na łuku jażmowym (zaraz pod oczami)
Nasjon (n)- na czubku nosa
Gnathion (gn)- dolny brzeg szczęki dolnej w linii przedniej
Subnasale (sn)- granica wargi górnej i przegrody nosowej
Alare (al)- boczne skrzydła nosa
Suprasternale (sst)- rękojeść mostka we wcięciu szyjnym
Mesosternale (mst)- linia pośrodkowa na trzonie mostka na wysokości 4 pary żeber
Xiphoidale (xi)- połączenie trzonu mostka z wyrostkiem mieczykowatym
Symfyzjon (sy)- górny brzeg spojenia łonowego (zaraz pod pępkiem)
Toraco spinale (ths)- punkt na wyrostku kolczystym wyrostka piersiowego na wysokości Xiphoidale
Toraco laterale (thl)- łuk żebrowy, linia pachowa na wysokości Xyphoidale
Akromion (a)- wyrostek barkowy łopatki
Radiale (r)- punkt na główce kości promieniowej
Stylion (sty)- brzeg wyrostka rylcowatego kości promieniowej
Daktylion (da)- punkt na opuszce najdłuższego palca
Iliocristale (ic)- bocznie wysunięty punkt na grzebieniu biodrowym
Trohanterion (tro)- najwyższy punkt krętaża większego kości udowej
Tibiale (ti)- górny brzeg kości piszczelowej na stronie przyśrodkowej
Sfyrlon (sph)- najniżej na kostce przyśrodkowej (kość piszczelowa)
Pternion (pte)- guz piętowy najbardziej ku tyłowi
Akropodion (ap)- opuszka najdłuższego palca stopy
Metacarpale radiale (mr)- główka 2 kości śródręcza
Metacarpale ulnare (mu)- główka 5 kości śródręcza
Metatarsale tibiale (mtt)- na główce 1 kości śródstopia
Metatarsale fibulare (mtf)- na główce 5 kości śródstopia
Cubitale laterale (cl)- punkt położony bocznie na nadkłykciu bocznym kości ramiennej
Cubitale mediale (cm)- punkt położony bocznie na nadkłykciu przyśrodkowym kości ramiennej
Supracarpale radiale (spr)- boczna krawędź wyrostka rylcowatego kości promieniowej
Supracarpale ulnare (spu)- boczna krawędź wyrostka rylcowatego kości łokciowej
Epicondylion lateralis (epl)- bocznie na nadkłykciu bocznym kości udowej
Epicondylion medialis (epm)- bocznie na nadkłykciu przyśrodkowym kości udowej
Malleolare tibiale (mlt)- przyśrodkowo na kostce przyśrodkowej kości piszczelowej
Malleolare fibulare (mlf)- bocznie na bocznej kostce strzałki

ANTROPOMETR:
1.(vertex) Badamy maxymalnie wyprostowaniew pozycji stojącej, głowa w płaszczyźnie frankfurckiej, antropometr prostopadle do podłogi.
2.(suprasternale) Nie zmieniamy ustawienia antropometru po zmierzeniu wysokości ciała, obniżamy tylko strzałkę antropometru do wcięcia szyjnego rękojeści mostka, badamy w max wyproście.
3.(acromion) badany max prostuje stawy łokciowe, strzałkę antropometru przeprowadzamy do szczytu wyrostka barkowego łopatki.
4. (daktylion) pacjent nie zmienia ułożenia, prostuje max palce i antropometr przesówamy do opuszki najdłuższego palca.
5. (symphozion) w pozycji stojącej, strzałka antropometru do spojenia łonowego.
6. (tibiale) po przyśrodkowej stronie kolana znajdujemy szczelinę i na dolnej krawędzi dokonujemy pomiaru.
7. (wysokość siedzeniowa) w pozycji siedzącej od powierzchni na której siedzi badany do pkt. vertex, głowa w płaszczyźnie franfurdzkiej i tułów max wyprostowany.
8. (daktylion) badamy w pozycji stojącej, ramiona odwiedzione do 90' a łokcie proste, palce max wyprostowane, antropometr na wysokości barków równolegle do podłoża i badamy rozpiętośc ramion.
CYRKIEL KABŁĄKOWY DUŻY:
9. (akromion-radiale) dlugosc ramienia,zaznaczasz na skorze wyrostek barkowy i główkę kosci promieniowej,konczyna wyprostowana i mierzysz.
10. (radiale-stylion) długość przedramienia, pkt stylion jak wyżej.
11. (tibiale-sfyrlon) długość podudzia, badany w pozycji siedzącej, stopę nogi badanej zakłada na kolano kończyny niebadanej, badamy odcinek tibiale-sphylion.
[odejmowanie- to pomiary pośrednie]
12. (długość tułowia) od wartości pkt 2 odejmujemy pkt 5.
13. (długość kończyny górnej) od pkt 3 odejmujemy pkt 4.
14. (długość podsiedzeniowa kończyny dolnej) od pkt 1 odejmujemy pkt 7.
15. (długość uda) od pkt 5 odejmujemy pkt 6.
16. (szerokość akromion) badany w pozycji stojącej lub siedzącej, ramiona swobodnie zwieszone, barki rozluźnione, pomiaru dokonujemy na szczytach wyrostków barkowych łopatki.
17. (szerokość klatki piersiowej) od pkt Toraco laterale do pkt Toraco laterale.
18.(głębokość) od pkt thoraco spinale do pkt Xiphoidale na tej samej wysokości.
CYRKIEL KABŁĄKOWY MAŁY:
19. (szerokość Iliocristale) szerokośc miednicy; odległośc między pkt leżącymi najbardziej bocznie na grzebieniach kości biodrowych.
20. (szerokość Trohanterion) szerokość bioder; odległość między krętarzami większymi kości udowych.
21. (długość stopy Pternion-Akropodion) badany w pozycji stojącej, od guza piętowego do opuszki najdłuższego palca stopy.
22. (szerokość Metatarsale tibiale) szerokość stopy; badany w pozycji stojącej, pomiar od przyśrodkowej części główki 1 kości śródstopia do bocznej części główki 5 kości śródstopia.
23. (Metacarpale radiale-Metacarpale ulnare) szerokość dłoni; dłoń badanego spoczywa płasko na podłożu, pomiaru dokonujemy na stronie grzbietowej od przyśrodkowej główki 2 kości śródręcza do bocznej części główki 5 kości śródręcza.
24. (szerokość łokcia) odległość najbardziej zewnętrznego punktu na nakłykciu bocznym i przyśrodkowym kości ramiennej.
25. (szerokośc kolana) odległość najbardziej zewnętrznego punktu na nadkłykciach przyśrodkowym i bocznym kości udowej.
TAŚMA METRYCZNA:
26. (obw ramienia w spoczynku) przy kończynie górnej wyprostowanej, rozluźnionej, zwieszonej w połowie długości ramienia.
27. (obw ramienia w napięciu) w najszerszym miejscu ramienia przy max napiętym bicepsie.
28. (obw ramienia w spoczynku przez biceps) nie zdejmujemy taśmy, badany rozluźnia kończynę górną, pomiar w tym miejscu co w pkt 27.
29. (tonus mięśniowy ramienia) odejmujemy pkt 27 od pkt 28.
30. (obw przedramienia) pomiar tuz pod stawem łokciowym przy ramieniu swobodnie zwieszonym.
CYRKIEL KABŁĄKOWY MAŁY:
31. (obw klatki piersiowej w spoczynku) pomiar na wysokości punktu xifoidale przy max zatrzymaniu oddechu (wydech).
32. (obw klatki piersiowej przy wdechu) na wysokości punktu xifoidale przy max wdechu.
TAŚMA METRYCZNA:
33. (obw klatki piersiowej przy wydechu) na wysokości punktu xifoidale przy zatrzymaniu wydechu.
34. (pomiar klatki piersiowej średni) sumujemy pomiar 32 i 33 poczym wynik dzielimy przez 2.
35. (ruchomość klatki piersiowej) od pkt 32 odejmujemy pkt 31.
36. (obw bioder) pomiar w pozycji stojącej przez najw. wypukłość mięśni pośladkowych.
37. (obw uda) pomiar w pozycji stojącej tuż pod fałdem pośladkowym.
38. (obw podudzia) pomiar w pozycji stojącej przez najw. wypukłośc łydki przy równomiernie obciążonych kończynach dolnych.
FAŁDOMIERZ:
39:
a) (fałd na ramieniu) chwytamy palcami jednej ręki fałd pionowy na tylnej części ramienia w połowie długości ramienia.
b) (fałd nad talerzem biodrowym) chwytamy fałd pionowy w linii bocznej ciała tuż nad tależem biodrowym.
c) (fałd podłopatkowy) chwytamy fałd biegnący w bok od dolnego kąta łopatki.
d) (fałd na brzuchu) bierzemy fałd poziomy w odległości około 5 cm w bok i 1 cm poniżej pępka.
e) fałd na podudziu) fałd pionowy, przyśrodkowo na wys. najszerszego obwodu łydki.
f) fałd na klatce piersiowej) poprzecznie na bocznej ścianie tułowia, w linii pachowej na wysokości xiphoidale.


Biochemia
Właściwości buforowe są związane z obecnością we krwi:
Buforu wodorowęglowowego Buforu fosforowego, Białek osocza i krwinek czerwonych.
Bufory składają się ze słabego kwasu i soli tego kwasu, funkcja: reguluje pH.
Osocze to płyn zewnątrztkankowy zawierający składniki nieorganiczne (K,Cl) i organiczne (lipidy) Białka osocza dzielą się na 3 frakcje:
Albuminy- powstają w wątrobie wiążą wodę.
Globuliny powstają w węzłach chłonnych, stanowią połączenie białka z węglowodanami. Globuliny dzielą się na mukoproteiny i glikoproteiny.
Fibrynogen- białko fibrynowe powstaje w procesie krzepnięcia krwi.
Kwasice i zasadowice mogą być gazowe (zmiany w stęrzeniu CO2) i niegazowe (zmiany w stęrzeniu wodorowęglanów. Kwasica gazowa (zwiększenie ciśnienia CO2, zapalenie płuc) Kwasica niegazowa (spadek rezerwy alkalicznej, cukrzyca, głód) Zasadowica gazowa (zwiększona wentylacja płuc, spadek CO2 w organizmie) Zasadowica niegazowa (wzrost wodorowęglanów spowodowany utratą chlorków np. wymioty) Aminokwasy- małocząstkowe związki chemiczne posiadające w swej budowie przynajmniej jedną grupę karboksylową COOH i jedną grupę aminową NH2. Aminokwasy w białkach są optycznie czynne. Podział aminokwasów: obojętne (glicyna), kwaśne (kwas glutaminowy), zasadowe (lizyna), aromatyczne,heterocykliczne,aminokwasy,hydroksyaminokwasy,siarko Aminokwasy białkowe to te które wchodzą w skład substancji białkowych a niebiałkowe występują w peptydach. Aminokwasy enzogenne to takie które muszą być dostarczane z zewnątrz z pokarmem (walina,treonina) a endogenne są syntetyzowane przez organizm (alanina, cystyna, glicyna, pralina).
Peptydy- związki powstałe za pomocą dwuch lub wiecej aminokwasów za pomocą wiązań peptydowych. Funkcje peptydów:
Koenzymatyczne [angiostyna], hormonalne [glukagon], inne (antybiotyki [gramicydynaS])
Białka dzielą się na proste (fibrylarne, globularne) i na złożone (glikoproteidy, lipopropeidy).
Funkcje białek: katalityczne, transportowe,mechaniczno strukturalne, ochronne i jako hormony.
Właściwości białek: są koloidami, wykazują efekt Tyndalla, ulegają denaturacji.
Metody rozdziału białek: elektroforeza, filtracja żelowa, immunoelektroforeza.
Enzymy to biokatalizatory reakcji, zaliczamy je do białek prostych, należą też do złożonych. Enzymy nie zużywają się podczas reakcji, dany enzym katalizuje daną reakcję, enzymy obniżają energię aktywacji. Reakcja enzymu z substratem zachodzi w centrum aktywnym enzymu. Aminokwasy kontaktowe wiążą substrat i biorą udział w reakcji. Pomocnicze nie stykają się z substratem, pełnią różne funkcje. Stabilizujące stabilizują strukturę przestrzenną enzymu. Jeżeli w centrum aktywnym wiązanie substratem odbywa się w różnych miejscach to są to Subcentra. Szybkość reakcji zależy od stężenia substratu, ilości enzymu, temperatury, pH, stężenia produktu. Proenzym nieaktywna forma enzymu.


Biologia medyczna
Plastydy, organelle komórkowe występujące wyłącznie w komórkach roślinnych. Plastydy dzielą się na zielone chloroplasty, żółte lub pomarańczowe chromoplasty i bezbarwne leukoplasty. Rozwijają się z proplastydów - małych (średnica ok. 1 milimikrona), bezbarwnych ciałek zlokalizowanych w tkankach twórczych i powielających się przez podział. Rybosomy, drobne ciałka o średnicy 0,01-0,025 µm występujące w komórkach roślin i zwierząt, zbudowane z białka i kwasu rybonukleinowego (RNA). Rybosomy rozmieszczone są w jądrze komórkowym (głównie w jąderku), mitochondriach, chloroplastach i cytoplazmie. Ułożone na zewnętrznej powierzchni retikulum endoplazmatycznego tworzą tzw. retikulum granularne. Rybosomy biorą udział w biosyntezie białek, dlatego szczególnie licznie występują w młodych, silnie rosnących komórkach. Nazwę swą zawdzięczają wysokiej zawartości kwasu rybonukleinowego. Aparat Golgiego - organellum występujące niemal we wszystkich komórkach eukariotycznych. Jednostka każdego aparatu Golgiego - diktiosom - składa się ze stosu podłużnych cystern oraz odpączkowujących pęcherzyków. W strukturach Golgiego odbywa się sortowanie i dojrzewanie białek i lipidów. Retikulum endoplazmatyczne, siateczka śródplazmatyczna, siateczka wewnątrzplazmatyczna, ergastoplazma, ER - wewnątrzkomórkowy i międzykomórkowy system kanałów odizolowanych od cytoplazmy podstawowej błonami (membranami) biologicznymi. Tworzy nieregularną sieć cystern, kanalików i pęcherzyków. Siateczka śródplazmatyczna jest szczególnie rozbudowana w komórkach, w których zachodzi intensywna synteza białek. Lizosom - (wyłącznie w komórkach eukariotycznych) niewielkie (0,05-0,5 µm) pęcherzyki zawierające enzymy rozkładające białka, kwasy nukleinowe, węglowodany i tłuszcze. Łącznie w lizosomach jest obecnych ok. 40 hydrolaz. W lizosomie zachodzi nie tylko proces trawienia komórkowego wchłoniętych pokarmów, ale także rozkład niepotrzebnych już cząsteczek. Allel jest to jedna z wersji genu w określonym miejscu (locus) na danym chromosomie homologicznym. Allele tego samego genu różnią się mutacją w jednego lub więcej nukleotydów. Dzięki zdegenerowaniu kodu genetycznnego tylko część tych różnic przekłada się na różnice w budowie kodowanych białek. Powoduje to zróżnicowanie właściwości cząsteczek białka kodowanego przez różne allele jednego genu. Cytoplazma - główna część protoplastu. W niej znajdują się pozostałe plazmatyczne składniki komórki i zachodzi większość procesów metabolicznych.
Funkcje cytoplazmy:
· zapewnia komórkom określoną wytrzymałość· mechaniczną, elastyczność· , pewną sztywność· i kurczliwość· ;
· umożliwia transport substancji pokarmowych wewnątrz komórki,
· umożliwia wykonywanie ruchów ameboidalnych niektórym organizmom,
· umożliwia ruchy chromosomów w czasie mitozy i mejozy,
· stanowi środowisko dla organelli komórkowych,
· umożliwia przebieg reakcji chemicznych.
Jądro komórkowe - organellum znajdujące się w każdej komórce eukariotycznej (wyjątek to komórki tracące jądro w procesie dojrzewania, np. erytrocyty ssaków). Rolą jądra komórkowego jest przechowywanie informacji zawartej w DNA, jej powielanie w procesie podziału komórki, a także kontrolowanie całości metabolizmu komórki dzięki kopiowaniu fragmentów DNA (kopiami są tu odcinki RNA) odpowiednich dla syntezy potrzebnych enzymów czy innych cząsteczek. Jądro otoczone jest podwójną białkowo-lipidową błoną. Poprzez pory w tejże błonie do cytoplazmy przenoszone są tylko fragmenty RNA; DNA nie opuszcza jądra. Mitochondrium - organellum komórki eukariotycznej endosymbiotycznego, w którym zachodzą procesy będące głównym źródłem energii (w postaci ATP) dla komórki, w szczególności proces fosforylacji oksydacyjnej. Mitochondria posiadają własny genom. Genom mitochondriów jest nieduży - koduje tylko kilkanaście do kilkudziesięciu białek z kilkuset białek niezbędnych do funkcjonowania mitochondrium. Wakuole (wodniczki) - struktury komórkowe występujące u roślin i niektórych pierwotniaków, w śladowych ilościach mogą znajdować się również w komórkach zwierzęcych. Wraz ze starzeniem się komórki wakuole zlewają się, tworząc jedną dużą wodniczkę. Wakuolę otacza błona, zwana tonoplastem. Funkcje wakuol: 1. Utrzymanie komórki w stanie turgoru (napięcia). 2. Magazynowanie zbędnych produktów przemiany materii (u roślin). 3. Wodniczki tętniące (u pierwotniaków wydalają nadmiar wody) 4. Wodniczki trawiące (u pierwotniaków) Antocyjany, antocyjaniny - glikozydy, rozpuszczalne w wodzie barwniki występujące przede wszystkim w kwiatach. W zależności od pH soku komórkowego i obecności jonów nieorganicznych w komórce, może przyjmować barwę od czerwonej po fioletową. Błona komórkowa, plazmolema, plazmolemma – błona biologiczna oddzielająca wnętrze komórki od świata zewnętrznego.Błona komórkowa jest strukturą półprzepuszczalną (zob. membrana półprzepuszczalna).Jest ona złożona z dwóch warstw fosfolipidów oraz białek, z których niektóre są luźno związane z powierzchnią błony (białka peryferyjne), a inne przebijają błonę lub są w niej mocno osadzone białkowym lub niebiałkowym motywem (białka błonowe). Organellum to każda struktura występująca w cytoplazmie komórki, wyspecjalizowana do pełnienia określonej funkcji. Organella (liczba pojedyncza od organelle, wg SJP nieistniejąca; formalnie tak powinna brzmieć l.mn. od "organellum") jest to alternatywne spolszczenie łacińskiego terminu organellum. Obecnie chyba mniej powszechnie stosowane niż zapożyczenie dosłowne. W komórkach prokariotycznych jest stosunkowo niewiele typów organelli. Najważniejsze to genofor (materiał genetyczny w postaci kolistej cząsteczki DNA) i rybosomy. Komórki eukariotyczne mają znacznie bogatszy zestaw organelli. Niektóre organella komórek eukariotycznych - mitochondria oraz plastydy) pochodzą od endosymbiotycznych bakterii. Są one otoczone podwójną błoną, posiadają własny, niezależny od jądra komórkowego materiał genetyczny w postaci kolistej cząsteczki DNA oraz własne, inne od cytoplazmatycznych rybosomy. Inkrustacja - proces odkładania się niektórych substancji w szkielecie celulozowym wtórnych ścian komórkowych roślin. Do substancji tych należy m. in. lignina (drewnienie) i niektóre związki mineralne, jak węglan wapnia (mineralizacja). Obecność ligniny w ścianie powoduje jej silne stwardnienie i znaczne zmniejszenie zawartości wody. Ściana staje się słabo przepuszczalna dla wody i powietrza (co często jest przyczyną śmierci protoplastu), równocześnie roślina nabiera sztywności i mechanicznej odporności. Adkrustacja - powlekanie. Odkładanie związków na powierzchni ściany komórkowej u roślin. Adkrustacji ulega zewnętrzna powierzchnia ściany pierwotnej. Substancje powlekające to głównie kutyna, woski, suberyna (związki o charakterze tłuszczowym), a także kaloza i śluzy. Nukleotyd jest to podstawowy składnik budulcowy kwasów nukleinowych (DNA i RNA). Jest on zbudowany z cukru - pentozy (w DNA występuje deoksyryboza, zaś w RNA ryboza), co najmniej jednej reszty fosforanowej i zasady azotowej (zasady purynowej, pirymidynowej lub flawinowej). W nukleotydach DNA występują takie zasady azotowe jak: adenina (A), guanina (G), cytozyna (C) i tymina (T). Białko - naturalny polipeptyd czyli polimer aminokwasów połączonych ze sobą wiązaniami peptydowymi -CONH-. Synteza białek odbywa się w specjalnych organellach komórkowych zwanych rybosomami. Zsyntetyzowany w komórce łańcuch białkowy przypomina unoszącą się swobodnie w roztworze "nitkę", która może przyjąć dowolny kształt (w biofizyce nazywa się to kłębkiem statystycznym), ale ulega procesowi tzw. zwijania białka (ang. protein folding) tworząc mniej lub bardziej sztywną strukturę przestrzenną, zwaną strukturą lub konformacja białka "natywną". Tylko cząsteczki, które uległy zwinięciu do takiej struktury, mogą pełnić właściwą danemu białku rolę biochemiczną. Kwasy nukleinowe, związki wielkocząsteczkowe występujące we wszystkich komórkach i wirusach odgrywające zasadniczą rolę w przekazywaniu cech dziedzicznych i kierowaniu syntezą białek. Kwas deoksyrybonukleinowy (DNA) - występujący w chromosomach nośnik informacji genetycznej. DNA jest polimerem nukleotydów składających się z zasad purynowych (adenina A, guanina G) i zasad pirymidynowych (cytozyna C, tymina T) oraz reszt deoksyrybozowych i reszt kwasu fosforowego. Makroelementy- pierwiastki mające największy udział w budowie organizmu, stanowią one przynajmniej 1% suchej masy ciała. Mikroelementy- są to pierwiastki których udział w budowie organizmu jest stosunkowo niewielki, zalicza się do nich np. Fe i Cu Komórka jest to najmniejsza budulcowa i funkcjonalna jednostka organizmów żywych. Jest ona zdolna do przeprowadzania wszystkich podstawowych procesów życiowych (takich jak przemiana materii, wzrost i rozmnażanie). Komórkę stanowi przestrzeń ograniczona błoną komórkową.
Anatomia
UNERWIENIE I UNACZYNIENIE:
KOŃCZYNA GÓRNA: Mięsień czworoboczny: unaczynienie: tętnica poprzeczna szyi i tętnica podłopatkowa Nrewy: podwójne unerwienie przez gałąź zewnętrzną nerwu dodatkowego i przez gałązki splotu szyjnego.
Mięsień najszerszy grzbietu: unaczynienie: tętnica piersiowo-grzbietowa pyzatym drobne gałązki tętniczek międzyżebrowych Nerwy: nerw piersiowo-grzbietowy C6-C8
Mięsień równoległoboczny: unaczynienie: gałąź głęboka żyły poprzecznej szyi Nerwy: nerw grzbietowy łopatki C4-C5
Dźwigacz łopatki: unaczynienie: tętnica szyjna wstępująca i tętnica kręgowa Nerwy: nerw grzebieniowy łopatki C2-C3
Mięsień piersiowy większy: unaczynienie: gałęzie piersiowe tętnicy piersiowo-barkowej i tętnicy piersiowej bocznej Nerwy: nerw piersiowy przyśrodkowy i boczny C5-Th1
Mięsień piersiowy mniejszy: unaczynienie: j/w Nerwy: nerw piersiowy przyśrodkowy i boczny C8-Th1, C5-C7
Mięsień pod obojczykowy:unaczynienie tętnica nad łopatkowa Nerw podobojczykowy C5-C6
Mięsień zębaty przedni: unaczynienie: tętnica piersiowa boczna i piersiowo grzbietowa Nerwy: nerw piersiowy długi C5-C8
Mięsień naramienny: unaczynienie: tętnica tylna okalająca ramię i gałąź naramienna tętnicy piersiowo-barkowej Nerwy: nerw pachowy C5-C6
Mięsień nad grzebieniowy: unaczynienie: tętnica nadłopatkowa Nerw: nadłopatkowy C5-C6
Mięsień pod grzebieniowy: unaczynienie: j/w Nerw: j/w
Mięsień obły mniejszy: unaczynienie: tętnica okalająca łopatkę Nerw: pachowy C5-C6
Mięsień obły większy: unaczynienie: tętnica podłopatkowa Nerwy: podłopatkowe C5-C7
Mięsień podłopatkowy: unaczynienie: tętnica podłopatkowa Nerw: podłopatkowe C5-C7
Mięsień kruczo-ramienny: unaczynienie: tętnica okalająca ramie przednia i tylna Nerw: gałązki z pęczka bocznego splotu ramiennego
Mięsień dwugłowy ramienia: unaczynienie: gałązki tętnicy pachowej i ramiennej Nerw: mięśniowo skórny C5-C7
Mięsień ramienny: unaczynienie: TT. Poboczne łokciowe i tętnica ramienna
Mięsień trójgłowy ramienia: unaczynienie: tętnica okalająca ramię tylna Nerw promieniowy
Mięsień łokciowy: unaczynienie: tętnica międzykostna wsteczna i gałąź tętnicy międzykostnej tylnej Nerwy: promieniowy C7-C8
Mięsień nawrotowy obły: unaczynienie: gałązki TT ramiennej, promieniowej i łokciowej Nerw pośrodkowy C6-C7
Mięsień zginacz promieniowy nadgarstka: unaczynienie: gałęzie tętnicy promieniowej Nerw: gałąź nerwu pośrodkowego
Mięsień dłoniowy długi: unaczynienie: gałąź tętnicy łokciowej Nerw pośrodkowy
Mięsień zginacz łokciowy nadgarstka: unaczynienie: TT poboczne Nerw łokciowy C5-C8
Mięsień zginacz powierzchniowy palców: unaczynienie: gałązki tętnicy promieniowej i łokciowej Nerwy: pośrodkowy
Mięsień zginacz głęboki palców: unaczynienie: gałązki tętnicy łokciowej i międzykostnej przedniej Nerw łokciowy i pośrodkowy
Mięsień zginacz długi kciuka: unaczynienie: gałęzie tętnicy promieniowej i międzykostnej przedniej Nerw międzykostny przedni
Mięsień nawrotowy czworoboczny: unaczynienie: tętnica międzykostna przednia Nerw międzykostny przedni
Mięsień ramienno-promieniowy: unaczynienie: tętnica poboczna i wsteczna promieniowa Nerw: gałązki głównego pnia nerwu promieniowego
Mięsień prostownik promieniowy nadgarstka długi: unaczynienie: tętnica poboczna i wsteczna promieniowa Nerw: promieniowy C5-C7
Mięsień prostownik promieniowy nadgarstka krótki: unaczynienie: tętnica poboczna i wsteczna promieniowa Nerw: promieniowy C5-C7
Mięsień odwracasz: unaczynienie: tętnica wsteczna międzykostna i wsteczna promieniowa Nerw: gałąź głęboka nerwu promieniowego
Mięsień prostownik palców: unaczynienie: tętnica międzykostna tylna Nerw: gałąź głęboka nerwu promieniowego
Mięsień prostownik palca małego: unaczynienie: międzykostna tylna Nerw: gałąź głęboka nerwu promieniowego
Mięsień prostownik łokciowy nadgarstka: unaczynienie: tętnica międzykostna tylna Nerwy: gałąź głęboka nerwu promieniowego
Mięsień odwodziciel długi kciuka: unaczynienie: tętnica międzykostna tylna Nerwy: gałąź głęboka nerwu promieniowego
Mięsień prostownik długi kciuka: unaczynienie: tętnica międzykostna tylna Nerwy: gałąź głęboka nerwu promieniowego
Mięsień prostownik krótki kciuka: unaczynienie: tętnica międzykostna tylna Nerwy: gałąź głęboka nerwu promieniowego
Mięsień prostownik wskaziciela: unaczynienie: tętnica międzykostna tylna Nerwy: gałąź głęboka nerwu promieniowego
Mięsiń odwodziciel krótki kciuka: gałąź tętnicy promieniowej Nerw: pośrodkowy
Mięsień zginacz krótki kciuka: unaczynienie: gałąź tętnicy promieniowej Nerw: głowa powierzchniowa przez nerw pośrodkowy
Mięsień przeciwstawiasz kciuka: unaczynienie: łuk dłoniowy głęboki tętnic ręki Nerw: gałąź głęboka nerwu łokciowego łokciowego
Mięśnie glistowate: unaczynienie: łuk dłoniowy powierzchowny Nerw pośrodkowy
KOŃCZYNA DOLNA:
Mięsień biodrowy: unaczynienie: TT lędźwiowe i tętnica biodrowo-lędźwiowa Nerw: gałęzie splotu lędźwiowego lędźwiowego nerw udowy
Mięsień pośladkowy wielki: unaczynienie: tętnica pośladkowa dolna i gałąź powierzchowna tętnicy pośladkowej górnej Nerw pośladkowy dolny
Mięsień naprężacz powięzi szerokiej: unaczynienie: tętnica pośladkowa górna Nerw pośladkowy górny
Mięsień pośladkowy średni: unaczynienie: tętnica pośladkowa górna Nerw pośladkowy górny
Mięsień pośladkowy mały: unaczynienie: tętnica pośladkowa górna Nerw pośladkowy górny
Mięsień gruszkowaty: unaczynienie: tętnica pośladkowa górna i dolna Nerw: gałązki splatu krzyżowego L5
Mięsień zasłaniasz wewnętrzny: unaczynienie: TT pośladkowa dolna Nerw splot krzyżowy
Mięsień bliźniaczy górny: unaczynienie: TT pośladkowa dolna Nerw splot krzyżowy
Mięsień bliźniaczy dolny: unaczynienie: TT pośladkowa dolna Nerw splot krzyżowy
Mięsień czworoboczny uda: unaczynienie: tętnica pośladkowa dolna i okalająca udo przysrodkowa Nerw gałązka części przedniej splotu krzyżowego
Mięsień zasłaniasz zewnętrzny: unaczynienie: tętnica zasłonowa i okalająca udo Nerwgałąź tylna nerwu zasłonowego
Mięsień krawiecki: unaczynienie: gałązki tętnicy udowej Nerw udowy
Mięsień grzebieniowy: unaczynienie: tętnica przyśrodkowa okalająca udo i TT od tętnicy udowej Nerw gałąź przednia nerwu zasłonowego i nerw udowy
Mięsień smukły: unaczynienie: tętnica przyśrodkowa okalająca udo Nerw gałąź przednia nerwu zasłonowego
Mięsień przywodziciel długi: tętnica głęboka uda Nerw gałąź przednia nerwu zasłonowego
Mięsień przywodziciel krótki: tętnica zasłonowa Nerw gałąź przednia nerwu zasłonowego
Mięsień półóścięgnisty: TT przeszywające i gałęzie tętnicy podkolanowej Nerw gałąź nerwu piszczelowego
Mięsień półbłoniasty: TT przeszywające Nerw gałąź nerwu piszczelowego
Mięsień dwugłowy uda: tętnica okalająca udo przyśrodkowa Nerw piszczelowy i strzałkowy
Mięsień piszczelowy przedni: tętnica piszczelowa przednia Nerw strzałkowy głęboki
Mięsień prostownik długi palców: tętnica piszczelowa przednia Nerw gałązki nerwu strzałkowego głębokiego
Mięsień prostownik długi palucha: tętnica piszczelowa przednia Nerw strzałkowy głęboki
Mięsień strzałkowy długi: tętnica strzałkowa i piszczelowa przednia Nerw strzałkowy powierzchowny
Mięsień strzałkowy krótki: tętnica strzałkowa i piszczelowa przednia Nerw strzałkowy powierzchowny
Mięsień brzuchaty łydki:TT łydkowe, gałęzie tętnicy podkolanowej Nerw gałązki nerwu piszczelowego
Mięsień płaszczkowaty: tętnica piszczelowa tylna i strzałkowa Nerw gałązki nerwu piszczelowego
Mięsień podeszwowy: gałęzie tętnicy podkolanowej Nerw piszczelowy
Mięsień podkolanowy: gałęzie tętnicy podkolanowej Nerw piszczelowy
Mięsień zginacz długi palców: tętnica piszczelowa tylna Nerw piszczelowy
Mięsień piszczelowy tylny: tętnica piszczelowa tylna i strzałkowa Nerw piszczelowy
Mięsień zginacz długi palucha: tetnica strzałkowa i Nerw piszczelowy



MIĘŚNIE KOŃCZYNY GÓRNEJ:
Mięsień kruczo-ramienny-Przyczep proksymalny znajduje się na wyrostku kruczym łopatki. Dodatkowo zrasta się z głową krótką mięśnia dwugłowego ramienia i ścięgnem mięśnia piersiowego mniejszego. Przyczep dystalny zlokalizowany jest w połowie długości kości ramiennej na powierzchni przedniej przyśrodkowej. zgina, przywodzi i obraca
Mięsień dwugłowy ramienia (łac. musculus biceps brachii) - podłużny, wrzecionowaty mięsień rozpięty między łopatką a kością promieniową, należący do grupy mięśni przednich ramienia. Zazwyczaj składa się z dwóch głów - głowy długiej (łac. caput longum) oraz głowy krótkiej (łac. caput breve). Przyczep ścięgnisty głowy długiej znajduje się na obrąbku stawowym i guzku nadpanewkowym łopatki.
Mięsień ramienny (łac. musculus brachialis) - silny mięsień, zginacz przedramienia, położony na przedniej powierzchni kości ramiennej pod mięśniem dwugłowym ramienia. Przyczep początkowy znajduje się na przedniej powierzchni dolnej połowy kości ramiennej oraz w przegrodach międzymięśniowych (przyśrodkowej i bocznej). W górnej części obejmuje przyczep dystalny mięśnia naramiennego. Mięsień zrasta się częściowo z torebką stawu łokciowego. Bięgnąc w doł przyczepia się poprzez ścięgno do guzowatości kości łokciowej. Silny zginacz przedramienia w stawie łokciowym.
Mięsień trójgłowy ramienia (łac. musculus triceps brachii) - mięsień zajmujący całą powierzchnię tylną ramienia i należący do tylnej grupy mięśni ramienia, rozpięty między łopatką i kością ramienną a kością łokciową. Składa się z trzech głów - głowy przyśrodkowej (łac. caput mediale), która przylega do kości ramiennej tworząc warstwę głęboką oraz głowy długiej (łac. caput longum) i bocznej (łac. caput laterale) leżącej na przyśrodkowej. Przyczep bliższy głowy długiej znajduje na guzku podpanewkowym łopatki. Przyczep bliższy głowy przyśrodkowej znajduje się na tylnej powierzchni kości ramiennej poniżej bruzdy nerwu promieniowego sięgając i częściowo wchodząc w torebkę stawu łokciowego tworząc płaskie ścięgno. Przyczep bliższy głowy bocznej znajduje się na tylnej powierzchni kości ramiennej powyżej bruzdy nerwu promieniowego oraz na przegrodzie międzymięśniowej bocznej. Przyczepy dalsze wszystkich trzech głów kończą się wspólnym ścięgnem na tylnej powierzchni wyrostka łokciowego.
Mięsień łokciowy (łac. musculus anconeus) - niewielki mięsień zlokalizowany na tylnej stronie ramienia w okolicy łokcia. Przyczep bliższy znajduje się na nadkłykciu bocznym kości ramiennej, obejmuje dodatkowo więzadło poboczne promieniowe. Przyczep dalszy zlokalizowany jest po stronie tylnej kości łokciowej.
Mięsień nawrotny obły (łac. musculus pronator teres) - mięsień kończyny górnej leżący w warstwie powierzchownej grupy przedniej mięśni przedramienia. Jest mięśniem położonym najbardziej powierzchownie i bocznie w tej warstwie. Składa się z dwóch głów. Głowa ramienna (łac. caput humerale) posiada przyczep proksymalny na przegrodzie międzykostnej przyśrodkowej ramienia i na nadkłykciu przyśrodkowym kości ramiennej. Głowa łokciowa (łac. caput ulnare) posiada przyczep proksymalny zlokalizowany na wyrostku dziobiastym kości łokciowej. Dystalnie obie głowy łączą się kierując się skośnie ku dołowi i bocznie, gdzie przechodzą w krótkie płaskie ścięgno położone na powierzchni bocznej kości promieniowej.
Mięsień zginacz promieniowy nadgarstka (łac. musculus flexor carpi radialis) - wrzecionowaty mięsień kończyny górnej leżący w warstwie powierzchownej grupy przedniej mięśni przedramienia. Jest mięśniem położonym przyśrodkowo w stosunku do mięśnia nawrotnego obłego. Przyczep proksymalny zlokalizowany jest na nakłykciu przyśrodkowym kości ramiennej i na powięzi przedramienia. Dodatakowo zrasta się z sąsiadującymi mięśniami. Mięsień przebiega skośnie ku dołowi, przechodząc w długie mocne ścięgno skierowane ku promieniowej stronie nadgarstka. Przebiega ono osobno pod troczkiem zginaczy, następnie w bruździe kości czworobocznej większej, kończąc się na podstawie II kości śródręcza. Niekiedy dochodzi także do podstawy III kości śródręcza.
Mięsień dłoniowy długi (łac. musculus palmaris longus) - wąski mięsień kończyny górnej leżący w warstwie powierzchownej grupy przedniej mięśni przedramienia. Jest mięśniem położonym po stronie łokciowej mięśnia zginacza promieniowego nadgarstka. Często nie występuje. Przyczep proksymalny zlokalizowany jest na nakłykciu przyśrodkowym kości ramiennej i na powięzi przedramienia. Dodatakowo zrasta się z sąsiadującymi mięśniami. Mięsień przebiega ku dołowi między mięśniem zginaczem promieniowym nadgarstka a mięśniem zginaczem powierzchownym palców. Kończy się długim ścięgnem przechodzącym w rozcięgno dłoniowe. Ścięgno zrasta się z troczkiem zginaczy przechodząc nad nim.
Mięsień zginacz łokciowy nadgarstka (łac. musculus flexor carpi ulnaris) - mięsień kończyny górnej leżący w warstwie powierzchownej grupy przedniej mięśni przedramienia. Jest mięśniem położonym najbardziej przyśrodkowo na przedramieniu. Mięsień posiada dwie głowy. Głowa ramienna (łac. caput humerale) posiada przyczep proksymalny zlokalizowany na nadkłykciu przyśrodkowym kości ramiennej i na powięzi przedramienia. Dodatakowo zrasta się z sąsiadującymi mięśniami. Głowa łokciowa (łac. caput ulnare) posiada przyczep proksymalny w postaci długiej blaszki ścięgnistej połączonej z powięzią przedramienia na tylnej powierzchni wyrostka łokciowego i na tylnym brzegu kości łokciowej. Mięsień przebiega ku dołowi, równolegle do mięśnia zginacza powierzchownego placów. Przechodzi w długie ścięgno przyczepione do kości grochowatej.
Mięsień zginacz powierzchowny palców (łac. Musculus flexor digitorum superficialis) - mięsień leżący w drugiej warstwie grupy przedniej mięśni przedramienia. Płaski szeroki mięsień zakończony czteroma ścięgnami. Proksymalnie mięsień dzieli się na dwie głowy: głowa ramienno-łokciowa (łac. caput humeroulnare) tworzy przyczep na nadkłykciu przyśrodkowym kości ramiennej oraz na wyrostku dziobiastym kości łokciowej; głowa promieniowa (łac. caput radiale) rozpoczyna się w proksymalnej części powierzchni przedniej kości promieniowej. Łuk ścięgnisty rozpięty między obiema głowami stanowi przyczep dodatkowych włókien mięśniowych.
Mięsień zginacz głęboki palców (łac. musculus flexor digitorum profundus) - mięsień trzeciej warstwy przedniej grupy mięśni przeramienia. Przyczep bliższy obejmuje górną i przyśrodkową część kości łokciowej i sąsiadujące fragmenty błony międzykostnej przedramienia. Poniżej połowy długości przedramienia brzusiec przechodzi w cztery płaskie ścięgna, wnikające do kanału nadgarstka. Dalej biegną one rozbieżnie do II-V palca, przebijając na wyskości paliczka bliższego, rozdzielone na dwie odnogi, ściegno mięśnia zginacza powierzchownego palców.
Mięsień zginacz długi kciuka (łac. musculus flexor pollicis longus) - mięsień zginający kciuk. Położony bocznie od mięśnia zginacza głębokiego placów w trzeciej warstwie zginaczy przedramienia. Przyczep proksymalny znajduje się na powierzchni przedniej kości promieniowej oraz na przylegającym fragmencie błony międzykostnej, pomiędzy przyczepem mięśnia nawrotnego czworobocznego i mięśnia odwracacza. Długie płaskie ścięgno przechodzi przez boczną część kanału nadgarstka, we własnej pochewce maziowej, następnie w obrębie kłębu między dwiema głowami mięśnia zginacza krótkiego kciuka, łączy się z podstawą dystalnego paliczka kciuka.
Mięsień nawrotny czworoboczny (łac. Musculus pronator quadratus) - płaski mięsień zlokalizowany w przednio-dolnej części przedramienia. Rozpostarty miedzy przyczepami zlokalizowanymi na dolnej przedniej i częściowo tylnej powierzchni kości łokciowej oraz dolnej przedniej i bocznej części kości promienowej.
Mięsień ramienno-promieniowy (łac. musculus brachioradialis) - położony powierzchownie, podłużny, silny mięsień grupy promieniowej przedramienia. Przyczep proksymalny zlokalizowany na bocznym brzegu dolnej połowy kości ramiennej oraz na przegrodzie międzymięśniowej bocznej ramienia. Biegnąc ku dołowi przechodzi w długie płaskie ścięgno w połowie długości przedramienia, kończące się powyżej wyrostka rylcowatego.
Mięsień prostownik promieniowy długi nadgarstka (łac. Musculus extensor carpi radialis longus) - mięsień rozpięty między końcem dalszym kości ramiennej a II kością śródręcza, położony pod mięśniem ramienno-promieniowym. Przyczep proksymalny zlokalizowany jest na przegrodnie międzymięśniowej bocznej ramienia, bocznym brzegu i nadkłykciu bocznym kości ramiennej. W połowie długości przedramienia przechodzi w długie płaskie ścięgno, przebiegające wzdłuż powierzchni bocznej kości promieniowej, a następnie przechodzące przez drugi przedział pod troczkiem prostowników. Przyczep dystalny zlokalizowany jest na grzbietowej powierzchni podstawy II kości śródręcza.
Mięsień prostownik promieniowy krótki nadgarstka (łac. Musculus extensor carpi radialis brevis) - mięsień należący do grupy bocznej mięśni przedramienia. Przyczep proksymalny zlokalizowany jest na nadkłykciu bocznym kości ramiennej oraz na powięzi przedramienia. Dodatakowo zrasta się z sąsiadującymi mięśniami. W połowie długości przedramienia przechodzi w długie płaskie ścięgno, przebiegające przez drugi przedział troczka prostowników, wraz ze ścięgnem mięśnia prostownika promieniowego długiego nadgarstka. Przyczep dystalny zlokalizowany jest na grzbietowej powierzchni podstawy III kości śródręcza.
Mięsień odwracacz (łac. Musculus supinator) - mięsień należący do grupy bocznej mięśni przedramienia. Zlokalizowany głęboko na tylnej, przedniej i bocznej powierzchni stawu ramienno-promieniowego. Obejmuje kość promieniową. Przyczep proksymalny zlokalizowany jest na grzebieniu mięśnia odwracacza kości łokciowej w pobliżu przyczepu mięśnia łokciowego, na więzadle pierścieniowatym stawu promieniowo-łokciowego bliższego, na więzadle pobocznym promieniowym, na nadkłykciu bocznym kości ramiennej. Obejmuje 1/3 górną kości promieniowej. Zakończony jest na tylnej, bocznej i przedniej powierzchni tej kości, dystalnie od guzowatości kości promieniowej.
Mięsień prostownik palców (łac. musculus extensor digitorum) - mięsień warstwy powierzchownej grupy tylnej mięśni przeramienia. Przyczep bliższy znajduje się na nadkłykciu bocznym kości ramiennej, więzadle pobocznym promieniowym, więzadle pierścieniowatym i na powięzi przedramienia. Dodatkowo zrasta się z sąsiednimi mięśniami. W połowie długości przedramienia mięsień dzieli się na trzy brzuśce zakończone długimi, płaskimi ścięgnami. Ścięgna przechodzą przez czwarty przedział trocza prostowników razem ze ścięgnem mięśnia prostownika wskaziciela. W końcowym odcinku ścięgna przechodzą w rozcięgno grzbietowe i przyczepiają się na podstawach dalszych paliczków.
Mięsień prostownik palca małego (łac. musculus extensor digiti minimi) - mięsień warstwy powierzchownej grupy tylnej mięśni przeramienia. Przyczep bliższy rozpoczyna się wspólnie z przyczepem mięśnia prostownika palców. Ścięgno przechodzi przez piąty przedział trocza prostowników. W końcowym odcinku kieruje się do V placa i przechodzi w rozcięgno grzbietowe.
Mięsień prostownik łokciowy nadgarstka (łac. musculus extensor carpi ulnaris) - podłużny mięsień warstwy powierzchownej grupy tylnej mięśni przeramienia. Zlokalizowany po stronie łokciowej mięśnia prostownika palca małego. Przyczep bliższy znajduje się na nadkłykciu bocznym kości ramiennej, na więzadle pobocznym promieniowym stawu łokciowego, na powięzi przedramienia oraz na powierzchni tylnej kości łokciowej. Biegnie ku dołowi i na tylną powierzchnię kości łokciowej. Zakończony długim ścięgnem przebiegającym przez szósty przedział troczka prostowników, w bruździe między wyrostkiem rylcowatym kości promieniowej a głową kości łokciowej, dochodzącym do podstawy V kości śródręcza.
Mięsień odwodziciel długi kciuka (łac. Musculus abductor pollicis longus) - największy mięsień grupy tylnej mięśni przedramienia. Przyczep proksymalny zlokalizowany na powierzchni tylnej kości łokciowej oraz błonie międzykostnej i na powierzchni tylnej kości promieniowej. Biegnie ku dołowi w stronę promieniową. Zakończony płaskim ścięgnem przebiegającym między prostownikami promieniowymi nadgarstka a mięśniem zginaczem promieniowym nadgarstka. Przechodzi przez pierwszy przedział troczka prostowników. Przyczep dystalny zlokalizowany na podstawwie I kości śródręcza, kości czworobocznej większej, w niektórych odmianach także zrasta się ze ścięgnem mięśnia prostownika krótkiego kciuka oraz z brzuścem mięśnia odwodziciela krótkiego kciuka.
Mięsień prostownik krótki kciuka (łac. Musculus extensor pollicis brevis) - mięsień położony po stronie łokciowej od mięśnia odwodziciela długiego kciuka. Przyczep proksymalny zlokalizowany na powierzchni tylnej kości promieniowej oraz błonie międzykostnej. Biegnie wzdłuż odwodziciela długiego kciuka i przebiega przez pierwszy przedział troczka prostowników. Kończy się ścięgnem na podstawie paliczka bliższego paliczka kciuka.
Mięsień prostownik długi kciuka (łac. Musculus extensor pollicis longus) - wydłużony mięsień rozpięty między przedramieniem a paliczkiem dalszym kciuka. Położony po stronie łokciowej od mięśnia prostownika krótkiego kciuka. Przyczep proksymalny zlokalizowany na powierzchni tylnej kości łokciowej oraz błonie międzykostnej. Kończy się długim ścięgnem biegnącym skośnie w kierunku kości promieniowej, przechodzącym przez trzeci przedział troczka prostowników, przyczepionym do podstawy paliczka dalszego kciuka.
Mięsień prostownik wskaziciela (łac. Musculus extensor indicis) - wydłużony mięsień położony skrajnie łokciowo w grupie głębokich mięśni tylnych przedramienia. Przyczep proksymalny zlokalizowany jest na powierzchni tylnej kości łokciowej oraz na błonie międzykostnej poniżej przyczepu mięśnia prostownika długiego kciuka. W dalszej części przechodzi w płaskie ścięgno przebiegające przez czwarty przedział troczka prostowników, na stronę grzbietową ręki kończąc się rozcięgnem grzbietowym wskaziciela.
Mięsień odwodziciel krótki kciuka (łac. musculus abductor pollicis brevis) - płaski, najbardziej powierzchowny mięsień kłębu. Przyczep proksymalny zlokalizowany na troczku zginaczy, guzku kości łódeczkowatej, kości czworobocznej większej i w przedłużeniu ścięgna odwodziciela długiego kciuka. Następnie poprzez krótkie ścięgno, które na swym przebiegu obejmuje trzeszczkę promieniową stawu śródręczno-paliczkowego, przytwierdza się do bocznego brzegu podstawy bliższego paliczka kciuka.
Mięsień zginacz krótki kciuka (łac. musculus flexor pollicis brevis) - mięsień kłębu, położony przyśrodkowo i częściowo przykryty przez Mięsień odwodziciel krótki kciuka. W części proksymalnej rozpoczyna się dwiema głowami: głowa powierzchowna, której przyczep zlokalizowany jest na troczku zginaczy; głowa głęboka rozpoczyna się w obrębie bruzdy nadgarstka, więzadeł kości główkowatej, kości czworobocznej większej, kości czworobocznej mniejszej i podstawy II kości śródręcza. W dalszym przebiegu obie głowy zbiegają się, obejmują trzeszczkę promieniową i łokciową i kończą się przyczepem na podstawie paliczka bliższego kciuka.
Mięsień przeciwstawiacz kciuka (łac. musculus opponens pollicis) - mały płaski, trójkątny mięsień kłębu, położony bocznie i częściowo przykryty przez mięsień zginacz krótki kciuka. W części proksymalnej rozpoczyna się przyczepem na troczku zginaczy oraz guzku kości czworobocznej większej. Przyczep dystalny zlokalizowany jest na brzegu promieniowym I kości śródręcza.
Mięsień przywodziciel kciuka (łac. musculus adductor pollicis) - położony najgłębiej i najbardziej przyśrodkowo, największy, trójkątny mięsień kłębu. W części proksymalnej rozpoczyna się dwiema głowami: głowa skośna, mała i wąska, posiada przyczep zlokalizowany w obrębie bruzdy nadgarstka kości główkowatej i w więzadle promienistym nadgarstka; głowa poprzeczna rozpoczyna się na brzegu dłoniowym III kości śródręcza. W dalszej części biegnie bocznie nad przestrzenią międzykostną I i II przechodząc we wspólne ścięgno obejmujące trzeszczkę łokciową, zakończone na podstawie paliczka bliższego kciuka.
Mięsień dłoniowy krótki (łac. musculus palmaris brevis) - mały poprzecznie biegnący mięsień kłębika zlokalizowany podskórnie. Mięsień przebiegający od łokciowego brzegu rozcięgna dłoniowego i troczka zginaczy do skóry w okolicy łokciowego brzegu ręki.
Mięsień odwodziciel palca małego (łac. musculus abductor digiti minimi) - największy mięsień małego placa zlokalizowany w powierzchownej warstwie kłębika (kłębu palca V). Mięsień przebiegający od kości grochowatej, więzadła grochowato-haczykowatego i troczka zginaczy do łokciowej strony paliczka bliższego palca małego.
Mięsień zginacz krótki palca małego (łac. musculus flexor digiti minimi brevis) - zlokalizowany w powierzchownej warstwie kłębika (kłębu palca V) po stronie promieniowej mięśnia odwodziciela palca małego. Mięsień przebiegający od troczka zginaczy i haczyka kości haczykowatej nadgarstka do powierzchni dłoniowej paliczka bliższego palca małego.
Mięsień przeciwstawiacz palca małego (łac. musculus opponenes digiti minimi) - mięsień małego placa zlokalizowany w najgłębszej warstwie kłębika (kłębu palca V). Mięsień przebiegający od troczka zginaczy i haczyka kości haczykowatej nadgarstka do powierzchni łokciowej bliższej połowy V kości śródręcza.
Mięśnie glistowate (łac. mm. lumbricales) - cztery małe podłużne mięśnie położone przy ścięgnach mięśnia zginacza głębokiego palców. Dwa mięśnie glistowate po stronie promieniowej rozpięte są między brzegiem promieniowym odpowiednich ścięgien. Dwa mięśnie glistowate po stronie łokciowej posiadają dwie głowy i zaczynają się przyczepami na dwóch sąsiednich ścięgnach zginacza głębokiego palców. Mięśnie kierując się ku czterem palcom przechodzą w wąskie ścięgna położone po stronie dłoniowej od więzadeł poprzecznych głębokich śródręcza. Wnikają od strony promieniowej w rozcięgno grzbietowe na wysokości paliczków bliższych II, III, IV i V palca.



MIĘŚNIE KOŃCZYNY DOLNEJ:
Stawy dolne:
Adductor brevis- przywodziciel krótki pp. gałąź górna kości łonowej pk. Kresa chropawa kości udowej
Adductor magnus- przywodziciel wielki pp. gałąź dolna kości łonowej pk. Kresa chropawa kości udowej
Gracilis- mięsień smukły pp. gałąź dolna kości łonowej pk. Guzowatość piszczeli
Opturatorius externus- zasłaniasz zewnętrzny pp. brzeg otworu zasłonionego pk. dół krętażowy
Biceps femoris- dwugłowy uda Głowa długa: od guzka kulszowego do głowy strzałki Głowa krótka: od kresy chropawej kości udowej do głowy strzałki
Sami tendi nosus- mięsień półścięgnisty pp. guz kulszowy pk. guzowatość piszczeli
Sami membranosus- półbłoniasty pp. guz kulszowy pk. kłykieć przyśrodkowy kości piszczelowej
Grzbietowa strona miednicy:
Gemelus superior- bliźniaczy górny pp. kolec kulszowy pk. dół krętażowy
Gemelus interior- bliźniaczy dolny pp. guz kulszowy pk. dół krętażowy
Gluteus maximus- pośladkowy wielki pp. kolec biodrowy tylny górny i pow. Posladkowa pk. guzowatość pośladkowa
Opturatorius infernus- zasłaniasz wewnętrzny pp. wewnętrzna pow. Kości biodrowej pk. dół krętażowy
Piriformis- gruszkowaty pp. pow. Miedniczna kości krzyżowej pk. wierzchołek krętarza większego
Kwadratus femoris- czworoboczny uda pp. guz kulszowy pk. grzebień międzykrętarzowy
Gluteus minimus- pośladkowy mały pp. pośladkowa pow. Talerza biodrowego pk. krętarz większy kości udowej
Gluteus medius- pośladkowy średni pp. pośladkowa pow. Talerza biodrowego pk. krętarz większy kości udowej
Tensor fascie late- napinacz pp. kolec biodrowy przedni górny pk. kłykieć boczny kości piszczelowej
Mięśnie uda: Sartorius- krawiecki pp. kolec biodrowy przedni górny pk. kość piszczelowa (gęsia stopa)
Iliopsas- biodrowo lędźwiowy Iliakus-biodrowy pp. Dół biodrowy i kolce biodrowe pk. krętarz mniejszy kosci udowej Psoas major-lęźwiowy pp. ? pk. . krętarz mniejszy kosci udowej
Pectineus- grzebieniowy pp. grzebień kości łonowej pk. kresa grzebieniowa
Rektus femoris- prosty uda pp. kolec biodra przedni dolny pk. ścięgno mięśnia 4-głowego uda (więzadło rzepki)
Działające na staw kolanowy: Wastus lateralis- obszerny boczny pp. kresa międzykrętarzowa pk. więzadło rzepki
Wastus intermedius- obszerny pośredni pp. przednia i boczna pow. Trzonu kości udowej pk. więzadło rzepki
Wastus medialis- obszerny przyśrodkowy pp. warga przyśrodkowa kresy chropawej kości udowej pk. więzadło rzepki
Popliteus- podkolanowy pp. kłykieć boczny kości udowej pk. pole kości piszczelowej
Gastropnemius- brzuchaty łydki Głowa przyśrodkowa: pp. Pow. Podkolanowa kości udowej powyżej kłykcia bocznego pk. guz piętowy Głowa boczna: pp. Pow. Podkolanowa kości udowej poniżej kłykcia bocznego Pk. guz piętowy
Plantaris- podeszwowy pp. Pow. Podkolanowa kości udowej powyżej kłykcia bocznego pk. guz piętowy
Stawy bliższe stopy: Tibialis interior- piszczelowy przedni pp. kłykieć boczny kości piszczelowej pk. kość klinowata przyśrodkowa
Extensor hallucis longus- prostownik długi palucha pp. przyśrodkowa strona strzałki pk. kość klinowa przyśrodkowa
Extensor digitorum longus- prostownik długi palców pp. kłykieć boczny kości piszczelowej i głowa strzałki pk. rościęgno grzbietowe palców od 2 do 5
Triceps surae- trójgłowy łydki m.brzuchowaty łydki m.płaszczkowaty (soleus) pp. Tylna pow. Strzałki pk. guz piętowy m. podeszwowy
Tibialis posteriori- piszczelowy tylny pp. tylna pow. Błony międzykostnej i brzegi kości goleni pk. kość łódkowata, wszystkie kosci klinowe (3) i podstawy kości śródstopia od 2 do 4
Flexor digitorum longus- zginacz długi palców pp. tylna pow. Kości piszczelowej pk. podstawy policzków od 2 do 5
Flexor hallucis longus- zginacz długi palucha Pp. tylna dolna pow. Strzałki Pk. podstawa paliczka dalszego palucha
Peroneus longus- strzałkowy długi pp. kłykieć boczny kości piszczelowej i głowa strzałki pk. kość klinowata przyśrodkowa i 1 kość śródstopia
Peroneus brevis- strzałkowy krótki pp.dolna połowa pow. Bocznej strzałki pk. 5 kość śródstopia


STAWY:
Kończyna górna:
Staw barkowo-obojczykowy utworzony jest przez wyrostek barkowy łopatki i koniec barkowy obojczyka. W tym stawie znajduje się krążek stawowy. Torebka stawowa wzmocniona jest przez więzadło barkowo-obojczykowe. Pomiędzy wyrostkiem kruczym łopatki a powierzchnią dolną końca barkowego obojczyka przebiega dwupasmowe więzadło kruczo-obojczykowe.
Wcięcie obojczykowe- rękojeść mostka i powierzchnia stawowa końca mostkowego obojczyka łączy obojczyk z klatką piersiową. Torebka stawowa jest przedzielona krążkiem stawowym na część boczną i przyśrodkową. Zachodzą tu ruchy: unoszenie, obniżanie, wysuwanie, cofanie.
Staw ramienny utworzony jest przez głowę kości ramiennej i wydrążenie stawowe łopatki. Panewkę stawu powiększa i pogłębia chrząstka włóknista. Obie powłoki stawowe pokryte są chrząstką szklistą.Torebka stawowa jest luźna, cienka i obszerna. Ruchy: zginanie, prostowanie, odwracanie, nawracanie, dowodzenie.
Staw łokciowy składa się z 3 stawów:
Ramienno łokciowy- główkę tego stawu tworzy bloczek kości ramiennej a panewkę wcięcie bloczkowe kości łokciowej. Ramienno promieniowy- utworzony przez główkę kości ramiennej i dołek głowy kości promieniowej. Promieniowo łokciowy górny- utworzony przez obwód stawowy głowy kości promieniowej oraz wcięcie promieniowe kości łokciowej. Torebka stawowa jest wspólna dla 3 stawów.
Staw promieniowo łokciowy dolny (staw przedramienia) tworzy go głowa kości łokciowej i wcięcie łokciowe kości promieniowej. Wewnątrz jest trójkątny krążek stawowy przylegający do głowy kości łokciowej. Torebka stawowa jest luźna ale mocna i gruba. Zachodzą tu takie ruchy jak odwracanie i nawracanie.
Staw promieniowo nadgarstkowy łączy przedramię przedramie ręką. Jest to staw kłykciowy. Główkę tego stawu tworzą kości szeregu bliższego nadgarstka za wyjątkiem kości grochowej panewka w ľ utworzona jest przez powierzchnie stawową nadgarstkową kości promieniowej. Torebka stawowa jest obszerna i luźna.
Staw śród nadgarstkowy łączy oba szeregi kości nadgarstka a powierzchnie stawowe kości nadgarstka tworzą głowę i panewkę.
Stawy między nadgarstkowe to stawy pomiędzy poszczególnymi kośćmi nadgarstka, posiadają wspólną torebkę stawową przyczepioną do obu szeregów kości nadgarstka.
Stawy śródręczno paliczkowe utworzone przez głowy kości śródręcza i podstawy policzków bliższych od 2 do 5 poza kciukiem.
Więzadło promieniowo nadgarstkowe grzbietowe biegnie od wyrostka rylcowatego kości promieniowej do kości szeregu bliższego nadgarstka.
Więzadło łokciowo nadgarstkowo dłoniowe biegnie od wyrostka rylcowatego kości łokciowej do szeregu bliższego nadgarstka.
Więzadło poboczne promieniowe nadgarstka łączy wyrostek rylcowaty kości promieniowej z kością łódeczkowatą
Więzadło poboczne łokciowe nadgarstka biegnie od wyrostka rylcowatego kości łokciowej do kości trójgraniastej i grochowatej.
Więzadło łukowate grzbietowe nadgarstka leży na stronie grzbietowej nadgarstka pomiędzy kością łódeczkowatą a trójgraniastą.



Kończyna dolna:
Staw krzyżowo biodrowy utworzony przez powierzchnie uchowate kości krzyżowej i kości biodrowej. Torebka stawowa jest krótka, silnie napięta i wzmocniona więzadłem krzyżowo biodrowym brzusznym.
Spojenie łonowe utworzone przez obie powierzchnie kości łonowych pomiędzy którymi znajduje się trójkątny krążek między łonowy zbudowany z chrząstki włóknistej. Są tu więzadła: łonowe górne idące pomiędzy guzkami łonowymi i więzadło łukowate łonowe będące sklepieniem kąta pod łonowego.
Kąt pod łonowy jest to kąt zawarty pomiędzy gałęziami dolnymi kości łonowych. U mężczyzn wynosi 75’ a u kobiet 100’.
Stawy krzyżowo biodrowe i spojenie łonowe stanowią ochronę pierścienia miednicy amortyzując wstrząsy podczas chodzenia, biegania , skakania.
Miednica utworzona przez kość krzyżową, guziczną i obie kości miedniczne dzieli się na odcinek górny (miednica większa) i odcinek dolny (miednica mniejsza).
Miednica większa ma ściany kostne tylko z tyłu i z boku a z przodu jest otwarta. Ścianę tylną tworzy L5 oraz więzadło biodrowo lędźwiowe.
Miednica mniejsza to właściwa jama miednicy ukształtowana w postaci kanału kostno więzadłowego ograniczonego z tyłu przez Kość krzyżową i guziczną.
Staw biodrowy tworzy panewka kości miednicznej pogłębiona przez pierścień chrzęstno włóknisty. Właściwą powierzchnię panewki tworzy powierzchnia księżycowata która pokryta jest chrząstką stawową. Torebka stawowa jest gruba i mocna, przyczepiona do kostnego brzegu panewki. Ruchy: zgięcie, wyprost, odwodzenie, przywodzenie, nawracanie, odwracanie oraz ruch obrotowy.
Staw kolanowy należy do największego ze stawów, jego powierzchnie stawowe to kłykcie kości udowej i kłykcie kości piszczelowej. Powierzchnie stawowe pokrywa gruba warstwa chrząstki co wspomaga sprężystość stawu zmniejszając wstrząsy podczas skoków. W obrębie torebki stawowej są łękotki: boczna i przyśrodkowa. Obie łękotki zwrócone są do siebie krawędziami tworząc ósemkę. Torebka stawowa przyczepiona jest do kości udowej.
Troczki rzepki mają za zadanie ustawianie rzepki w stawie kolanowym. W przedniej części stawu kolanowego między błonką włóknistą maziową gromadzi się tkanka tłuszczowa tworząc ciało tłuszczowe pod rzepkowe.
Staw piszczelowo strzałkowy tworzy go powierzchnia stawowa głowy strzałki i powierzchnia stawowo strzałkowa kłykcia bocznego kości piszczelowej. Torebka stawowa jest silna i napięta, wzmocniona więzadłem przednim i tylnym głowy strzałki. Ruchy: nieznaczne.
Stawy bliższe stopy główkę tworzy bloczek kości skokowej a panewkę powierzchnia stawowa dolna kości piszczelowej. Torebka stawowa jest cienka i luźna.
Staw skokowo piętowy utworzony przez powierzchnię stawową skokową tylną kości piętowej i powierzchnię stawową piętową tylną kości skokowej. Torebka stawowa jest luźna i cienka, wzmocniona przez 5 więzadeł.
Staw skokowo piętowy łódkowy utworzony przez kość skokową oraz kość udową i piętową.
STAWY DALSZE STOPY:
Stawy stępowe śródstopia tworzą kości klinowate i kość sześcienna z podstawami kości śródstopia. Stawy te mają 3 oddzielne torebki stawowe wzmocnione więzadłami stępowo- śródstopowymi grzbietowymi i podeszwowymi.
Stawy śródstopno paliczkowe to połączenia głowy kości śródstopia a podstawą policzków bliższych palców stopy. Są stawami kłykciowymi. Torebki stawowe wzmocnione są więzadłami pobocznymi. Ruchy: zginanie, prostowanie, odwodzenie, przywodzenie.
Stway głowy:
Krążki międzykręgowe- stanowią płaskie płytki chrzęstne leżące pomiędzy trzonami sąsiadujących kręgów, jest ich 23. Zbudowane są z chrząstki włóknistej, część obrotowa krążka to pierścień włóknisty a w części środkowej krążka znajduje się galaretowate jądro miażdżyste które pełni funkcję amortyzatora. Powierzchnie krążków pokryte są warstwą chrząstki szklistej. Torebki stawowe najbardziej napięte są w odcinku piersiowym kręgosłupa. Połączenia trzonów z krążkami wzmacniają: więzadło podłużne przednie i tylne (więzadła te hamują ruchy zgięcia kręgosłupa do przodu i do tyłu), więzadła żółte, więzadła międzypoprzeczne, więzadła międzykolcowe, więzadła nadkolcowe, więzadło karkowe.
POŁĄCZENIA KRĘGOSŁUPA Z GŁOWĄ:
Staw głowy górny składa się z 2 odrębnych stawów szczytowo-potylicznych. Powierzchnie stawowe to kłykcie potyliczne i dołki stawowe górne kręgu szczytowego. Oba stawy wzmocnione są błoną szczytowo-potyliczną przednią i tylną. Torebki stawowe są krótkie i cienkie. Ruchy: zgięcie głowy do przodu i tyłu.
Staw głowy dolny składa się z 4 odrębnych stawów. 2 szczytowo-obrotowych bocznych (utworzone przez dołki stawowe dolne kręgu obrotowego) i 2 szczytowo-obrotowych przyśrodkowych które dzielą się na przedni i tylni.
Przedni utworzony przez powierzchnię stawową przednią zęba kręgu obrotowego oraz dołek zębowy przedniego łuku kręgu szczytowego. Tylny tworzy powierzchnię stawową tylną zęba kręgu obrotowego oraz powierzchnię stawową więzadła poprzecznego kręgu szczytowego. Wszystkie 4 stawy mają osobne, luźne torebki stawowe ale wspólny aparat więzadłowy: więzadło krzyżowe kręgu szczytowego, więzadło wierzchołka zęba, więzadła skrzydłowe. Kąt krzyżowo lędźwiowy utworzony jest przez krzywiznę lędźwiową i kość krzyżową.
STAWY CZASZKI:
Staw skroniowo-żuchwowy 2 symetryczne stawy, prawy i lewy. Ich budowa jest taka sama, ruchy zachodzą jednocześnie. Główka stawu tworzy powierzchnię stawową głowy wyrostka kłykciowego żuchwy a panewkę powierzchnia stawowa dołu żuchwowego żuchwowego i guzka stawowego kości skroniowej. Jama stawowa podzielona jest krążkiem stawowym na piętro górne i dolne. Torebka stawowa jest wiotka i obszerna po stronie wewnętrznej wzmocniona więzadłem bocznym, więzadłem klinowo-żuchwowym oraz więzadłem rylcowo-żuchwowym. Ruchy: wysuwanie, cofanie, otwierania, zamykania, żucia i mielenia.



MIĘŚNIE ODDECHOWE:
Przepona (diaphragma)- składa się z 3 części
1 część lędźwiowa – odnoga prawa rozpoczyna się na 3 lub 4 górnym kręgu lędźwiowym, odnoga lewa- trzony 2 lub 3 górnych kręgów lędźwiowych, łuk lędźwiowy przyśrodkowy rozpięty pomiędzy trzonem 1-go lub 2-go kręgu lędźwiowego lędźwiowego wyrostkiem żebrowym poprzecznym kręgu lędźwiowego 1-go, łuk lędźwiowożebrowy boczny rozpięty pomiędzy wyrostkiem żebrowym L1 a 12 żebrem.
2 część żebrowa- jest to powierzchnia wewnętrzna chrząstek żeber od 7 do 12.
3 część mostkowa to wewnętrzna powierzchnia wyrostka mieczykowatego i tylna blaszka pochewki mięśnia prostego brzucha, ośrodek ścięgnisty przepony

międzyżebrowe ścięgniste (intercostalis externi) pp. dolna krawędź wyżej leżącego żebra pk. krawędź górna niżej leżącego żebra
pochyły przedni (scalenus interior) pp. wyrostki poprzeczne kręgu szyjnego C3 i C4 pk. guzek mięśnia pochyłego przedniego 1-go żebra
pochyły środkowy (scalenus medium) pp. wyrostki poprzeczne kręgów szyjnych C5-C7 pk. górna powierzchnia 1-go żebra
pochyły tylny (scalenus posteriori) pp. wyrostki poprzeczne kręgów C5-C7 pk. powierzchnia zewnętrzna 2-go żebra
mostkowo obojczykowo sutkowy (sterno cleido mastoideus) pp. przednia część mostka, koniec mostkowy obojczyka pk. wyrostek sutkowaty kości skroniowej
zębaty tylny górny ( serratus posteriori superior) pp. wyrostki kolczaste kręgów C6 i C7 oraz Th1 i Th2 pk. żebra od 2 do 5
piersiowy mniejszy (pectonelis minor) pp. żebra od 3 do 5 pk. wyrostek kruczy łopatki
podobojczykowy( subclavius) pp. 1 żebro pk. koniec barkowy obojczyka
zębaty przedni (serratus interior) pp. żebra od 1 do 9 pk. brzeg przyśrodkowy łopatki
czworoboczny grzbietu (trapezius) pp. guzowatość potyliczna zewnętrzna, wyrostki kolczaste kręgów piersiowych pk. koniec barkowy obojczyka, grzebień łopatki
równoległoboczny (romboideus) pp. wyrostki kolczaste C6 i C7 oraz Th1 i Th4 pk. brzeg przyśrodkowy łopatki
dźwigacz łopatki (legator scapule) pp. wyrostki poprzeczne od C1 do C4 pk. kąt górny łopatki
prostownik grzbietu (erector dorsi) pp. pow. Grzbietowa kości krzyżowej, wyr. Kolczaste i poprzeczne kręgów lędźwiowych oraz kąt żeber pk. wyr. Poprzeczne i kolczyste kręgów lędźwiowych lędźwiowych piersiowych oraz szyjnych, wyrostek sutkowaty kości skroniowej
najszerszy grzbietu (letisimus dorsi) pp. wyr. Kolczaste od Th 7 do Th 12, grzebień biodrowy pk. grzebień guzka mniejszego kości ramiennej
piersiowy większy (pectonelis major) pp. przyśrodkowa połowa obojczyka i żebra od 2 do 7 pk. grzebień guzka większego kości ramiennej
właściwe (intercostales interni) pp. krawędź dolna wyżej leżącego żebra pk. krawędź górna niżej leżącego żebra
prosty brzucha (rectus abdominis) pp. chrząstki żebrowe od 5-7 pk. spojnie łonowe
poprzeczny brzucha (transwersus abdominis) pp. chrząstki żebrowe od 7-12 pk. kresa biała
czworoboczny lędźwi (quadratus lumborum) pp. grzebień kości biodrowej pk. wyrostki żebrowe kręgów lędźwiowych L1-L4
stożkowaty (pyramidolis) pp. spojenie łonowe pk. kresa biała
skośny zewnętrzny brzucha (obliguj externus abdominis) pp. pow. Zewnętrzna żeber 5-12 pk. grzebień kości biodrowej, kresa biała
skośny wewnętrzny brzucha (obliguj interius abdominis) pp. grzebień kości biodrowej pk. trzy dolne żebra, kresa biała


Neuroanatomia
Kora mózgowa to pobrużdżona warstwa istoty szarej grubości ok. 3 – 5 mm. Znajdują się w niej ciała oraz wypustki miliardów komórek nerwowych połączonych ze sobą w niezwykle skomplikowaną sieć. W każdej sekundzie zmysły bombardują korę mózgową milionami sygnałów nerwowych. Sygnały nerwowe poddawane są wstępnej obróbce, selekcji w skupisku komórek nerw. zwanych wzgórzem Sieci neuronalne, zawiadujące swoistymi, często powtarzalnymi ruchami, zwane ośrodkowymi generatorami wzorca, mogą sterować wykonaniem specyficznych, rytmicznych czynności, nie angażując świadomości. Główne sieci kontroli neuronalnej, które pozwalają oddychać , przełykać i żuć, a także poruszać oczami, znajdują się w pniu mózgu. Sieci odpowiedzialne za chodzenie i bieganie, a również sterujące wykonaniem niektórych odruchów obronnych znajdują się w samym rdzeniu kręgowym. Bardzo proste sygnały sterujące, które pochodzą z pnia mózgu , mogą pobudzać w rdzeniu kręgowym generatory wzorca lokomocyjnego. W ten sposób wywoływane są złożone wzorce ruchowe, w których bierze udział wiele mięśni tułowia i kończyn. Wyspecjalizowane sieci neuronalne w kresomózgowiu wybierają „programy ruchowe”, pobudzające odpowiednie części pnia mózgu. Pień mózgu inicjuje ruchy i kontroluje ich szybkość, aktywując sieci neuronalne znajdujące się w rdzeniu kręgowym. Te lokalne sieci zawierają niezbędne połączenia, które w odpowiednich momentach rozpoczynają i kończą skurcz mięśni zaangażowanych w kolejne fazy ruchu. Pojęcie plastyczności mózgu wprowadził polski uczony Jerzy Koniarski w 1948 roku. Zwrócił uwagę, że komórki nerwowe charakteryzują się pobudliwością, a w określonych układach neuronów powstają trwałe przekształcenia funkcjonalne w wyniku działania określonych bodźców lub ich kombinacji. Te przekształcenia plastyczności zostały nazwane zmianami plastycznymi. Według Konarskiego podłożem plastyczności są morfologiczne zmiany synaptyczne. Współcześnie uważa się, że plastyczność mózgu jest odpowiedzialna za efekty uczenia się, wpływu środowiska sensorycznego na rozwój mózgu, efekty naprawcze po uszkodzeniu mózgu. W przypadku języka mówionego zdania budowane są w tylnym ośrodku mowy (pole Wernicke`a), a stąd informacja przekazywana jest do przedniego ośrodka (pole Broca). Po podzieleniu zdania na elementy dźwiękowe (fonemy), generowane są sygnały nerwowe, które następnie docierają do mięśni klatki piersiowej, krtani, ust i warg. Istotą plastyczności jest aktywacja genomu podczas pobudzania neuronu i synteza odpowiedniego białka, odpowiedzialnego za gotowość do zmian synaptycznych, oraz współdziałanie wielu neuronów w procesie wzmacniania. Gdy dwa lub więcej neuronów jest pobudzonych jednocześnie, wówczas połączenia te mogą plastycznie się wzmocnić. Plastyczność pamięciowa mózgu W odpowiedzi na bodźce następują wzmocnienie i reorganizacja połączeń między określonymi neuronami. W konsekwencji powstaje pamięciowa zmiana plastyczna – ślad (engram) pamięci. Informacje gromadzone w postaci doznań wewnętrznych w neuronach są zapamiętywane, tj. przechowywane w określonym czasie z możliwością wykorzystania ich w miarę potrzeby. Istnieje wielka różnorodność form pamięci. Różne okolice mózgu przechowują różne postacie pamięci jako całości. Pamięć złożonych umiejętności , charakterystycznych dla człowieka, jest reprezentowana zarówno w układzie percepcji, jak i w układzie ruchowym i asocjacyjnym. Wydzielane w mózgu neurohormony mają wpływ na poziom emocji i procesy wzbudzania czynności neuronalnej, od których zależy proces uczenia się i formowania pamięci. Poziom uwagi, motywacja, emocje i wzbudzanie czynności neuronalnej zależą od wyspecjalizowanych okolic mózgu (np. od ośrodków widzenia, słuchu), ściśle powiązanych ze strukturami układu limbicznego, podwzgórza i wzgórza, stanowiąc układ neurohormonalny. W wyniku uczenia się następuje zmiana w sile połączeń synaptycznych między zespołami neuronów zaangażowanych w tworzeniu śladu pamięciowego przez zwiększenie liczby synaps oraz zwiększenie sprawności działania już istniejących. Deprywacje receptorów czuciowych, słuchu, wzroku, równowagi, smaku i węchu nie tylko prowadzą do zaniku drogi aferentnej, ale także powodują atrofię mikrostruktur w mózgu. Obejmuje zjawiska tworzenia i dojrzewania połączeń międzyneuronalnych w czasie rozwoju embrionalnego. Zjawiskiem charakterystycznym dla rozwoju OUN jest nadprodukcja neuronów i apoptoza, czyli zaprogramowana śmierć 40-80% neuronów w okresie płodowym i tuż po urodzeniu. Neurony obumierają, aktywując w sobie program samobójczy, gdy nie mogą znaleźć struktury docelowej lub też nie otrzymują wystarczającej liczby bodźców. Tę rolę apoptozy nazwano dopasowaniem ilościowym. Apoptoza może służyć do eliminowania niewłaściwych połączeń spowodowanych błędami rozwojowymi. Neurony obumierają, aktywując w sobie program samobójczy, gdy nie mogą znaleźć struktury docelowej lub też nie otrzymują wystarczającej liczby bodźców. Tę rolę apoptozy nazwano dopasowaniem ilościowym. Apoptoza może służyć do eliminowania niewłaściwych połączeń spowodowanych błędami rozwojowymi. Wykryto także nadprodukcję synaps w wielu strukturach mózgu, a także ich obumieranie (ok. 20-30%). Aktywność funkcjonalna jest niezbędna do prawidłowego kształtowania zakończeń aksonalnych, umożliwiających tworzenie się sieci połączeń międzyneuronalnych, a także ich dojrzewanie. Plastyczność kompensacyjna Polega na tworzeniu połączeń synaptycznych między nietypowymi strukturami, umożliwiających częściową lub całkowitą odnowę utraconych funkcji mózgu. Czynnikiem ułatwiającym tę plastyczność jest degeneracja już istniejących synaps, aby mogła się rozwinąć nowa sieć połączeń z innych neuronów. Dalsze procesy naprawcze wspomagają czynniki troficzne i gangliozydy Polega na tworzeniu połączeń synaptycznych między nietypowymi strukturami, umożliwiających częściową lub całkowitą odnowę utraconych funkcji mózgu. Czynnikiem ułatwiającym tę plastyczność jest degeneracja już istniejących synaps, aby mogła się rozwinąć nowa sieć połączeń z innych neuronów. Dalsze procesy naprawcze wspomagają czynniki troficzne i gangliozydy Zdolność regeneracji aksonów jest ograniczona. Procesy te są hamowane przezsubstancje wytwarzane w mózgu. Jedynie promaksymalny odcinek ma zdolność do odrastania, rozgałęziania się i odtwarzania połączeń w sieci neuronalnej. W modelu istoty ludzkiej, każda z przedstawionych części ciała ma wielkość proporcjonalną do obszaru, jaki zajmuje kontrolujący tę część fragment kory ruchowej mózgu Ten dziwaczny stworek zwany jest homunkulusem - człowieczkiem ruchowym. Pola najsilniej reprezentowane w kontroli ruchowej to; palce rąk, język, wargi i usta. Zmiana map korowych może nastąpić przez aktywację, tzw. milczących synaps i rozrastanie się aksonów wzgórzowo- podwzgórzowych lub korowo-korowych we wszystkich obszarach kory sensorycznej, motorycznej, wzrokowej, słuchowej. Informacja sensoryczna odbywa się w korze mózgowej, gdzie informacje z wrażeń zmysłowych są przyjmowane przesiewane (eliminowane), rozpoznawane, interpretowane i integrowane z już posiadanymi. Bodźce dźwięki, przedmioty, osoby są postrzegane i integrowane z już posiadanymi i mogą być postrzegane tylko wtedy, kiedy mogą być włączone w proces integracji, jeżeli mają jakieś znaczenie dla danej osoby. Informacja sensoryczna odbywa się w korze mózgowej, gdzie informacje z wrażeń zmysłowych są przyjmowane przesiewane (eliminowane), rozpoznawane, interpretowane i integrowane z już posiadanymi. Bodźce dźwięki, przedmioty, osoby są postrzegane i integrowane z już posiadanymi i mogą być postrzegane tylko wtedy, kiedy mogą być włączone w proces integracji, jeżeli mają jakieś znaczenie dla danej osoby. Ruch ciała, używanie rąk, mowy mogą podlegać koordynacji i stanowić podstawę do kształtowania się celowych i sensownych działań. U noworodka percepcja poszczególnych kanałów zmysłowych i motoryczna aktywność są jeszcze słabo ze sobą powiązane. Łączenie się podstawowych informacji z poszczególnych kanałów zmysłowych następuje w pierwszych dwóch miesiącach po urodzeniu i stopniowo się doskonali w pierwszych latach życia. Uczenie się, myślenie abstrakcyjne nie zjawiają się automatycznie, ale są wynikiem wielu lat rozwoju i przetwarzania bodźców mózgu. Ayres (1989( odróżnia 4 poziomy integracji sensorycznej, a każdy poziom buduje się na poprzednim. Główną podstawą tworzenia się schematu ciała są najniższe, podstawowe piętra integracji zmysłowej. Poziomy integracji sensorycznej Na poziomie I ( pierwsze dwa miesiące życia) podlegają powiązaniu bodźce dotykowe podczas ssania, jedzenia, odczuwania przyjemnego dotyku. Integracja błędnikowych i prioreceptywnych bodźców umożliwia niemowlęciu koordynację ruchów gałek ocznych, utrzymanie postawy, napięcia mięśniowego, równowagi i poczucia pewności w stosunku do sił grawitacji. Zaburzenia powstałe na tym poziomie integracji prowadzi do upośledzenia odczucia grawitacji i reakcji odruchowej postawy, czego skutkiem jest powstanie wrażenia sztywności i braku płynności ruchu. Na poziomie II (do końca 1-go roku życia), odbywa się łączenie bodźców zmysłów podstawowych: systemu błędnikowego, prioreceptywnego i dotykowego, co warunkuje napięcie uwagi, koordynację i planowanie ruchu. W świadomości powstaje percepcja własnego ciała oraz koordynacja czynności obu jego stron; wytwarza się stabilność emocjonalna. Zaburzenie napięcia uwagi dziecka w późniejszym wieku powoduje nadpobudliwość psychoruchową, deficyt uwagi i aktywności w sposób celowy. Poziom III (kształtujący się od 1 do 3-go roku życia) obejmuje integrację bodźców wzrokowych i słuchowych, powiązanie ich z bodźcami przedsionkowymi i prioreceptywnymi. Uzmysławianie ciała, koordynacja wzrokowo-ruchowa, używanie mowy i zdolność jej rozumienia oraz uczenia się odgrywają ważną rolę w rozwoju aktywności celowej (zależnej od woli), służącej poznaniu świata. Integracja bodźców optycznych z wymienionymi wyżej bodźcami zmysłów podstawowych umożliwia dokładną percepcję wzrokową i tzw. Koordynację oko-reka. Dzięki temu dziecko może włożyć kurtkę, nalać sobie mleka, budować z klocków dom, malować. Na poziomie IV integracji (od 3 do 6-go roku życia) odbywają się specjalizacja jednej połowy mózgu i lateralizacja czynności ciała. Powstają efekty końcowe procesów przetwarzania bodźców zmysłowych, które odbywały się na poprzednich trzech poziomach. Dziecko uzyskuje świadomość własnego ja, pojawia się samokontrola funkcji fizjologicznych, troska o siebie i poczucie zaufania do siebie, zdolność do koncentracji uwagi, umiejętność organizacji, myślenia abstrakcyjnego i rozumienia oraz zdolność uczenia się technicznego. Osiągnięcia integracyjne na poziomie IV stanowią podstawę do nauki szkolnej. Podczas aktywności motorycznej, zbiegów pielęgnacyjnych, karmienia, pieszczot dziecko doznaje wrażeń zmysłowych, ciepła dotyku, odczucia ciała. Od urodzenia integruje te wrażenia z obrazem ciała (już w 3 miesiącu życia), tworząc obraz o określonych wymiarach, granicach kształcie i pozycji. Ta wiedza stanowi w świadomości schemat ciała. Nie wszystkie bodźce odbierane przez receptory docierają do kory mózgowej i nie wszystkie są uświadomione. Stopień pobudliwości, koncentracja uwagi zależą od procesów hamowania i torowania pobudzeń o.u.n., gdzie szczególną role odgrywa twór siatkowaty (formatio reticularis). Poszczególne układy zmysłów mogą być stymulowane lub hamowane przez neuronu tworu siatkowego, który rozpoznaje zbyt słabe, wzmacniając je, lub wycisza bodźce zbyt mocne, zanim dotrą do odpowiednich struktur mózgu (jądra podkorowe, kora mózgowa, móżdżek). Zburzenia integracji sensorycznej objawiają się tym silniej, im niższy poziom integracji jest upośledzony (Ayres, 1984)

Część pierwsza
Część druga




nazwa.pl

Allegro - największe aukcje internetowe, najniższe ceny! Kup i sprzedaj!

Sklep z grami, gry rpg, karcianki, gry planszowe, bitewne i figurkowe